İran’ın ABD ile savaşı sona erdirmek için öne sürdüğü şartlar netleşmeye başladı. Tasnim Haber Ajansı’na göre Tahran, Pakistanlı bir arabulucu üzerinden Washington’ın teklifine 14 maddelik bir karşılık iletti.
ABD iki aylık bir ateşkes önerirken, İran çatışmanın en geç 30 gün içinde tamamen sona ermesini talep ediyor ve süreye bağlı geçici çözümleri kabul etmiyor. Tahran’ın planında; gelecekteki saldırılara karşı güvenlik garantileri verilmesi, ABD güçlerinin bölgeden çekilmesi, deniz taşımacılığına yönelik kısıtlamaların kaldırılması, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması, yaptırımların kaldırılması ve savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesi gibi maddeler yer alıyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı’nın statüsüne ilişkin yeni düzenlemeler yapılması da öneriler arasında bulunuyor.
Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran’ın çatışmayı bitirecek bir plan sunduğunu ancak bu planın ABD Başkanı Donald Trump tarafından reddedildiğini belirtti. İran’ın önerisine göre taraflar önce savaşı sonlandıracak, Hürmüz Boğazı yeniden gemi trafiğine açılacak ve nükleer programla ilgili müzakereler daha sonraki aşamaya bırakılacaktı. Bu çerçevede İran boğazı açmayı, ABD ise limanlara uyguladığı ablukayı kaldırmayı taahhüt edecekti. Buna karşılık Washington ve İsrail’in yeni saldırılardan kaçınması bekleniyordu.
Ancak ABD, savaşın ancak İran’ın nükleer silah geliştirme kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılmasıyla sona erebileceği görüşünde ısrar ediyor. Donald Trump da Tahran’ın son teklifinden memnun olmadığını belirterek, “Onlar benim kabul edemeyeceğim bir şey istiyor” ifadelerini kullandı.
İran ise nükleer programının barışçıl olduğunu savunuyor ve görüşmelerin ileri bir aşamaya taşınmasının anlaşmayı kolaylaştıracağını düşünüyor. Tahran, yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer faaliyetlerin sınırlandırılmasını müzakere etmeye açık olduğunu, ancak uranyum zenginleştirme hakkının –geçici olarak askıya alınsa bile– tanınmasını istiyor.
Öte yandan sahadaki gerilim de sürüyor. İranlı üst düzey askeri yetkili Muhammed Cafer Esadi, çatışmaların yeniden başlamasının “son derece muhtemel” olduğunu belirterek ABD’ye güvenmediklerini vurguladı ve İran ordusunun olası bir saldırıya hazır olduğunu söyledi.
Ekonomik cephede ise karşılıklı baskı dikkat çekiyor. ABD Savunma Bakanlığı, İran’ın petrol gelirlerindeki kaybın yaklaşık 5 milyar dolara ulaştığını hesaplıyor. Umman Körfezi’ndeki ABD ablukası nedeniyle çok sayıda tanker rotasını değiştirmek zorunda kaldı, milyonlarca varil petrol taşıyan gemiler ise bölgede beklemek zorunda kaldı. İran da buna karşılık Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri kısıtlayarak küresel enerji arzını etkiliyor.
Mevcut durumda taraflar doğrudan çatışmadan kaçınsa da ekonomik ve stratejik baskının sürdüğü bir “soğuk savaş” evresine girilmiş durumda. Uzmanlara göre, özellikle enerji arzındaki kesintiler küresel piyasalar üzerinde ciddi etkiler yaratmaya devam edecek.
