Ortadoğu’da taşlar yeniden yerinden oynuyor. İran ile ABD arasındaki savaş altıncı ayına girerken, bölgedeki hiçbir başlık artık kendi sınırları içerisinde değerlendirilemiyor. Gazze’deki savaş Hürmüz’e, Hürmüz’deki kriz Suriye’ye, Suriye’deki gerilim ise Türkiye’nin güvenlik hesaplarına bağlanıyor.
Ankara açısından bugün Ortadoğu’da beş başlık özellikle dikkat çekiyor: Hürmüz Boğazı, Suriye, İran savaşı, Lübnan ve Gazze.
Bunların içinde ilk sırada Hürmüz var.
Çünkü Hürmüz yalnızca İran’ın dünyaya açılan kapısı değil; küresel enerji piyasasının en kritik damarlarından biri. Savaş öncesinde dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu. Bugün geçişler yeniden başlasa da henüz savaş öncesi normalleşme seviyesine ulaşılmış değil. Katar ve Pakistan’ın yürüttüğü diplomatik temaslarda Hürmüz’ün tamamen açılması önemli bir pazarlık konusu hâline gelmiş durumda.
Türkiye için bunun anlamı açık: Enerji maliyetleri, akaryakıt fiyatları, enflasyon ve dış ticaret.
Nitekim savaşın yarattığı enerji ve lojistik baskısı Türkiye’nin yakıt tedarikinde alternatif kaynaklara yönelmesini de beraberinde getiriyor.
İkinci ve belki de Ankara açısından en stratejik başlık ise Suriye.
İran’ın bölgedeki etkisinin zayıflamasıyla birlikte Suriye’deki güç boşluğu daha fazla önem kazanıyor. ABD, Şam ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açmaya çalışırken İsrail de Suriye sahasında askeri varlığını sürdürüyor. 18 Ağustos’ta Ebu Zuhur hava üssüne düzenlenen İsrail saldırısının ardından Washington’ın İsrail ve Suriye’ye gerilimi düşürme çağrısı yapması, meselenin artık yalnızca Şam ile Tel Aviv arasında olmadığını gösteriyor.
Türkiye açısından Suriye demek; sınır güvenliği, terörle mücadele, göç ve bölgesel nüfuz demek.
Üstelik Suriye’nin kuzeyindeki yapılanmaların geleceği hâlâ Ankara’nın en hassas dosyalarından biri.
Üçüncü başlık İran.
Altı ay önce başlayan savaş, Tahran’ın teslim olmasıyla sonuçlanmadı. Aksine İran yönetimi ayakta kalırken Hürmüz üzerindeki stratejik ağırlığını korudu. ABD açısından da savaş giderek daha yüksek ekonomik ve jeopolitik maliyetler üreten bir çıkmaza dönüşüyor.
Türkiye’nin İran’la yaklaşık 560 kilometrelik sınırı düşünüldüğünde, savaşın genişlemesi Ankara’nın isteyeceği son senaryo.
Dördüncü cephe Lübnan.
İran tarafı, Hürmüz’ün tamamen açılmasını Gazze ve Lübnan’daki savaşların sona ermesiyle ilişkilendiriyor. Böylece Lübnan, İran-ABD pazarlığının da bir parçası hâline geliyor.
Bu gelişme Türkiye açısından yeni bir göç dalgasından Doğu Akdeniz güvenliğine kadar uzanan bir dizi riski beraberinde getirebilir.
Beşinci başlık ise Gazze.
Ateşkes girişimlerine rağmen Gazze ve Batı Şeria’da can kayıpları devam ediyor. Bugün Gazze’de beş, Batı Şeria’da üç Filistinlinin öldürüldüğü bildirildi.
Ankara için Gazze yalnızca insani bir mesele değil. Türkiye’nin ABD, Avrupa, Körfez ülkeleri ve İsrail ile ilişkilerini doğrudan etkileyen diplomatik bir dosya.
Sonuçta Ortadoğu’daki denklem artık tek bir savaş üzerinden okunamaz.
Türkiye’nin önünde birbirine bağlanmış beş ayrı dosya bulunuyor. Hürmüz ekonomiyi, İran güvenliği, Suriye sınırı, Lübnan Doğu Akdeniz’i, Gazze ise diplomatik pozisyonu etkiliyor.
Asıl soru şu:
İran savaşı sona erdiğinde Ortadoğu nasıl bir bölge olacak ve Türkiye bu yeni denklemde nerede duracak?
Çünkü savaşın sonunda sadece sınırlar değil, ittifaklar da yeniden çizilecek.
Ve Türkiye’nin en büyük sınavı, bu yeni harita çizilirken masanın dışında kalmamak olacak.
YAKUPHAN OKUT
