Rusya-Ukrayna savaşı ile ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından tırmanan gerilim, doğrudan Azerbaycan’ı hedef almasa da, ülkenin hem kuzeyinde hem de güneyinde devam eden çatışmalar doğal olarak güvenlik kaygılarını artırmaktadır. Resmî Bakü, sorunların uluslararası hukuk ve diplomatik yollarla çözülmesini savunmakta; taraflara her fırsatta arabuluculuk yapmaya hazır olduğunu ifade etmektedir.
Ancak son günlerde hem Rusya-Ukrayna savaşı hem de İran çevresindeki gelişmeler nedeniyle endişeler yeni bir boyut kazanmıştır. Bunun temel nedeni, çatışmaların Azerbaycan açısından stratejik öneme sahip olan **Hazar Denizi’ne** taşınmaya başlamasıdır.
Önce ABD’nin Hazar’daki bir deniz üssünü hedef aldığı yönünde haberler gündeme geldi. Ardından Ukrayna, Rusya’ya ait hava savunma sistemlerini, bir savaş gemisini ve Hazar Denizi’nde bulunan çeşitli askeri hedefleri vurduğunu açıkladı.
**Fortune** dergisinin iddiasına göre ise Ukrayna’nın Hazar Denizi’ndeki Rus hedeflerine yönelik saldırıları, ABD’nin İran çevresinde oluşturmak istediği abluka stratejisinin tamamlanmasına dolaylı katkı sağlıyor.
Bu değerlendirmeye göre Ukrayna’nın attığı adımlar, yalnızca Rusya’nın Hazar’daki askeri kapasitesini zayıflatmayı değil, aynı zamanda İran üzerindeki baskıyı artırmayı da hedefliyor. Zira Moskova ile Tahran arasındaki askeri ve stratejik iş birliği dikkate alındığında, Rusya’nın Hazar’daki imkânlarının sınırlandırılması İran açısından da dolaylı sonuçlar doğurabilir.
Azerbaycan açısından ise en önemli husus, savaşın Hazar Denizi’ne taşınma ihtimalidir. Bakü uzun yıllardır Hazar’ın askerîleştirilmesine karşı bir politika izlemekte ve bu denizin bir çatışma alanı değil, istikrar, iş birliği ve ekonomik kalkınma havzası olarak kalmasını savunmaktadır. Çatışmaların Hazar’a yayılması; enerji altyapısı, deniz taşımacılığı ve bölgesel ulaştırma projeleri açısından yeni güvenlik riskleri doğurabilir.
Azerbaycan yönetimi bu risklerin farkında olmakla birlikte, dış politikasında ani ve duygusal adımlar atmaktan kaçınacaktır. Bakü’nün, bugüne kadar benimsediği dengeli dış politika anlayışını sürdürerek tüm taraflarla diyalog kanallarını açık tutması beklenmektedir. Böylece hem olası müzakere süreçlerine katkı sunabilir hem de taraflar arasında arabuluculuk girişimlerinde bulunabilir.
Öte yandan, gerektiğinde daha kararlı güvenlik tedbirlerinin alınması da gündeme gelebilir. Nitekim Hazar’daki askeri hareketliliğin artması durumunda Azerbaycan’ın deniz sınırlarının, enerji tesislerinin ve stratejik altyapısının korunmasına yönelik güvenlik önlemlerini güçlendirmesi kaçınılmaz olacaktır. Günümüz savaşlarında tehdit yalnızca doğrudan askeri saldırılardan ibaret değildir; lojistik hatların kesintiye uğraması, enerji projelerinin hedef alınması veya ticaret yollarındaki belirsizlikler de ulusal güvenlik açısından ciddi riskler oluşturmaktadır.
Bu gelişmeler, Azerbaycan’ın Hazar Denizi’ndeki deniz gücünün stratejik önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Mevcut Hazar Filosu ülkenin deniz sınırlarının korunması açısından önemli bir caydırıcılık sağlasa da, değişen bölgesel güvenlik ortamı dikkate alındığında filonun modernizasyonu ve kapasitesinin artırılması, Azerbaycan’ın uzun vadeli savunma stratejisinin öncelikli hedeflerinden biri olmaya devam edecektir.
Turan Rzayev
