Siyaset Bilimci Tokayev’in Putin’e Yaptığı Teklif Hakkında Yorumda Bulundu
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev’in Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e Ukrayna’daki savaşın geçici olarak durdurulmasını önermesi dünya medyasında sıcak bir şekilde tartışılıyor. Omsk’ta dile getirilen bu konu, medya organlarının başlıca gündemi haline gelerek uzmanların farklı yönlerden yaptığı yorumlara zemin hazırladı. Tizgin.kz portalı bu vesileyle tanınmış siyaset bilimi uzmanı Janat Momınkulov ile iletişime geçerek görüşünü aldı.
Bu Sadece Kazakistan’ın Duruşu Değil
Siyaset bilimci Janat Momınkulov, Kasım-Jomart Tokayev’in sözlerini tam zamanında yapılmış bir açıklama olarak nitelendirdi. Ona göre, bu açıklamadan bir gün önce Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelensky de “bize barış gerekli” demişti.
“Bunun da tam o sırada dile getirildiğini görüyoruz. Tokayev’in bundan sadece bir hafta önce Çin’den geldiğini dikkate almalıyız. Orada nasıl görüşmeler yapıldığını bilmiyoruz. Tokayev’in böyle konuşması sadece Kazakistan’ın pozisyonu değil, şu anda uluslararası düzeyde tartışılan en önemli senaryolardan biridir” diyor siyaset bilimci.
Janat Momınkulov’a göre Kazakistan Cumhurbaşkanı uzlaşmacı bir formülü, gerçekçi bir senaryoyu dile getirdi. Uzman, İstanbul Anlaşmaları çerçevesinde Ukrayna’nın statüsü, güvenlik garantileri ve cephedeki temas hattının (çatışmaların yaşandığı yerde durulması) ele alındığını hatırlattı.
“Çin için ise ulaşım ve lojistik hatlarının istikrarı son derece önemlidir. Bu nedenle Çin de bu çatışmanın geçici olarak durdurulmasından yana bir yaklaşım sergiliyor olabilir. Kazakistan’ın çıkarlarının da buna uyum sağlaması muhtemeldir. Çünkü Kazakistan’ın, Çin’in çıkarlarını hesaba katmadan böyle bir söylemde bulunmasının zor olduğunu düşünüyorum” diyor.
“Görüşme Önceden Mutabakata Varılmıştı” İddiası Neden “Uyuşmuyor”?
Uzman, Kasım-Jomart Tokayev’in Omsk’taki görüşmede diplomatik ustalığını gösterebildiğini düşünüyor. “Öneriyorum” demedi, “bir öneri var” dedi. Diğer yandan bakıldığında bu sözler İstanbul formatına işaret ediyor. Bu, her iki taraf için de aşina olunan bir formül. Momınkulov’a göre Tokayev bu önerisiyle, İstanbul-2 formülü aracılığıyla Rusya’ya “savaşı durdur” çağrısı yapan ilk orta güç olduğunu ve Ukrayna çatışmasının geçici olarak durdurulması fikrinin uluslararası bilgi alanında tartışılıp meşrulaştırılmasına öncülük ettiğini vurguluyor.
“Tokayev kimseyi suçlamıyor. Uluslararası düzeydeki bu sorunun tartışılmasını meşrulaştırdı. Dünya medyasında tartışılan bu konu Zelensky’nin düşünceleriyle de örtüşüyor. Tokayev’in ‘devletler arası çatışma’ ifadesini kullanması, bütün Batı ile savaştığını iddia eden Rusya’nın gururuna dokundu. Putin ise pek bir tepki göstermiyormuş gibi bir tavırla dinliyordu. O, diğer kişilerden gelen sert açıklamaları kabul etmez.
Burada konunun ‘önceden tartışıldığı, mutabakata varıldığı’ yönünde iddialar da dile getiriliyor. Ancak Putin’in basın sözcüsü Peskov bu açıklamadan hemen sonra ‘geçişin şimdilik mümkün olmadığını’ belirten bir değerlendirme yaptı. Demek ki burada Kazakistan’ın kendi çıkarları var. Çünkü Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) tankerlerine yönelik saldırılar Kazakistan’ı da düşündürmeye ve bizim için bir sorun haline gelmeye başladı. Bu çıkarlar doğrultusunda Tokayev’in daha cesur konuştuğunu tahmin ediyorum. Dolayısıyla ‘bu konuşma önceden kararlaştırılmıştı’ dersek, Kazakistan ile Rusya’nın çıkarlarının tam da bu konuda örtüşmediği görülüyor. Üçüncü bir ihtimal ise: Kazakistan Cumhurbaşkanının ağzından bu söylemin çıkması, verilecek tepkinin yumuşak olmasını sağlamak amacıyla yapılmış olabilir veya saldırıların artmasıyla birlikte konunun güncellik kazanmasından kaynaklanmış olabilir” diyor.
Janat Momınkulov, bu savaşın sadece Rusya ve Ukrayna’yı değil, aynı zamanda küresel lojistiği de olumsuz etkilediğini vurguladı. Geçtiğimiz günlerde dronlar Kazakistan petrolünü taşıyan tankerleri hedef almıştı. Kazakistan Dışişleri Bakanlığı bir açıklama yayınlamıştı. Hazar Denizi çevresindeki durum gitgide zorlaşıyor. Bu nedenle Kazakistan’ın da çatışmanın sona ermesindeki çıkarları giderek güçleniyor.
Ukrayna, Kazakistan’ın Tarafsız Tutumuna Saygı Duyuyor
“Toplumun tepkisine gelecek olursak; medya ve sosyal ağlarda bu konu aktif bir şekilde tartışılıyor ve Kazakistanlılar Tokayev’i destekliyor. Akıllı bir diplomat olduğu, ulusal çıkarları savunduğu yönünde sıcak yorumlar yapılıyor. Ukrayna’ya gelince, oradaki görüşler ikiye bölünmüş olabilir. Bir kısmı eleştirel yaklaşıyor. ‘Rusya’nın çıkarları doğrultusunda söyleniyor, Ukrayna’nın bağımsızlığı için bir tehdit’ gibi uç söylemler dile getiriliyor. Pragmatik düşünenler ise durumu anlıyor. Oradaki halk savaştan yorulmuş durumda. Kazakistan’ın tarafsız tutumuna da saygı duyuyorlar” diyor.
Siyaset bilimci, eğer bu söylem Tokayev’in kendi bağımsız açıklamasıysa, o zaman bunun gerçekten de büyük bir açıklama olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
“Tokayev bu kez sadece bir açıklama yapmadı, diplomatik bir adım attı. Bu durum, Kazakistan’ın arabulucu olarak konumunu güçlendirir. Kazakistan iki tarafın mücadelesinde tek bir tarafın yanında yer almak istemiyor; bilakis her iki tarafın anlaşabilmesinin, barış yapabilmesinin ve çözümün bir parçası olmak istiyor” diyor Janat Momınkulov.
Uzman, Kazakistan’ın bu açıklama sayesinde birçok gücün dikkatini üzerine çektiğine inanıyor. Suriye krizinde Astana nasıl dünya medyasının dikkatini çektiyse, şimdi de Ukrayna’daki savaşın çözümüne katkı sunmaya hazırlanıyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde çatışmanın geçici olarak durdurulması şartları tartışmaya açılabilir.
Tokayev Putin’e Ne Söyledi?
Hatırlatmak gerekirse, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev Omsk’taki Rusya Devlet Başkanı ile görüşmesi sırasında Ukrayna’daki savaşın geçici olarak durdurulmasını önermişti.
“Bütün bunları durdurmak gerekiyor. Çünkü bana öyle geliyor ki, yaşananlar rakiplerin işine geliyor ve onları sevindiriyor olmalı. Hem Rusya’nın hem de Ukrayna devletinin çıkarlarına aykırıdır” dedi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı, kendisine Avrupa ve ABD’den Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşa dair pek çok sinyal geldiğini ifade etti. Kendisi aynı zamanda…
