Demokrasinin en temel vaadi basittir: Sandık başına giden yurttaş oyunu kullanır ve ülkesini yönetecek kişileri seçer. Peki seçim kampanyalarının finansmanı milyarlarca dolarlık bir sektöre dönüştüğünde, sandıkta kullanılan oy hâlâ tek belirleyici güç müdür?
Amerika Birleşik Devletleri’nde AIPAC ve onun siyasi yapılanmaları üzerinden yürüyen tartışma tam da bu noktada önem kazanıyor. Federal Seçim Komisyonu kayıtlarına göre AIPAC’ın siyasi eylem komitesi 2023–2024 döneminde yaklaşık 57,9 milyon dolar topladı. AIPAC’ın süper PAC’i United Democracy Project ise yalnızca 2025–Ağustos 2026 döneminde 83,6 milyon dolar harcadı. Bunun 53,4 milyon doları bağımsız seçim harcamalarından oluştu.
Burada mesele yalnızca AIPAC değil. Mesele, Amerikan siyasetinde büyük bağışçının seçim mekanizmasındaki ağırlığının ne kadar arttığıdır.
2022–2026 seçim döngüsünde United Democracy Project’in öne çıkan özel bağışçıları arasında Jan Koum’un 7 milyon doları, Jonathon Jacobson’ın 5,6 milyon doları, Paul Singer’ın 5,5 milyon doları, Bernard Marcus’un 4 milyon doları, Haim Saban’ın 4 milyon doları, Kraft Group’un 3 milyon doları ve Marc Rowan’ın 2,5 milyon doları bulunuyor. Bu rakamlar FEC dosyalarına dayalı güncel bir derlemede yer alıyor.
Üstelik sistemin hukuki mimarisi de dikkat çekici. Normal PAC’lerin adaylara doğrudan yapabileceği katkılar sınırlıyken, süper PAC’ler bağımsız harcamalar için sınırsız para toplayabiliyor. United Democracy Project’in faaliyetleri de bu mekanizma üzerinden yürütülüyor.
Şimdi asıl soruyu soralım:
Bu paraların karşılığında ne alınıyor?
Burada dikkatli olmak gerekiyor. Kamuya açık kayıtlarda, “şu bağış yapıldı, karşılığında şu ihale veya şu yasa alındı” şeklinde otomatik bir alışveriş ilişkisi kurmak mümkün değil. Böyle bir iddia kanıt gerektirir. Ancak siyasi yatırımın getirisi yalnızca doğrudan maddi kazançtan ibaret değildir.
Bir bağışçı için getirinin adı bazen erişimdir. Bazen siyasetçinin telefonunu açmasıdır. Bazen belirli bir dış politika konusunda Kongre’deki karar vericilerin gündemini etkileme kapasitesidir. Bazen de desteklenen adayın rakibine karşı milyonlarca dolarlık reklam bombardımanının önünü kesmesidir.
İşte tartışmanın demokratik açıdan hassas noktası burasıdır.
AIPAC ve benzeri kuruluşlar kendilerini ABD–İsrail ilişkilerini güçlendiren siyasi aktörler olarak tanımlıyor. Destekçileri ise bunun Amerikan siyasetinde meşru örgütlenme ve ifade özgürlüğünün bir parçası olduğunu savunuyor. Buna karşılık eleştirmenler, milyonlarca dolarlık seçim harcamalarının seçilmiş siyasetçiler üzerindeki etkisinin demokratik temsil sorununu büyüttüğünü söylüyor. Nitekim son dönemde AIPAC’ın seçimlerdeki mali rolü üzerine kamuoyu tartışmasının belirgin biçimde büyüdüğü görülüyor.
Dolayısıyla mesele “AIPAC seçimleri satın alıyor” gibi kanıtlanması gereken tek cümlelik bir hükme indirgenmemeli.
Daha temel soru şu:
Bir adayın arkasında binlerce seçmenin küçük bağışı mı daha güçlü olmalı, yoksa birkaç milyarderin milyonlarca dolarlık siyasi yatırımı mı?
Çünkü demokrasi yalnızca insanların sandığa gitmesi değildir. Demokrasi, sandığa gidene kadar hangi adayların görünür olabildiği, hangilerinin milyonlarca dolarlık reklamla desteklendiği ve hangilerinin büyük finansman karşısında siyasi olarak savunmasız kaldığı meselesidir.
Sonuçta seçmen oy pusulasını eline alır.
Ama pusulaya gelene kadar oyunun kurallarını kimlerin şekillendirdiği sorusu hâlâ masadadır.
Belki de çağımızın en önemli demokrasi tartışmalarından biri artık “Kim seçildi?” sorusu değildir.
Asıl soru şudur:
Seçen kimdi, seçtiren kimdi ve bu süreçte kimin sözü daha fazla ağırlık taşıdı?
YAKUPHAN OKUT
