Sirojiddin Tolibov: ABD ve İran Arasında Diplomasi Penceresi Daralıyor

ABD ile İran arasındaki görüşmeler, diplomatik bir çözüm için küçük ve istikrarsız bir kapı araladı. Cenevre turu nihai bir anlaşma sağlamadı ancak uzun süredir ilk kez somut takvimlerin ve UAEA’nın (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı) katılımının dahil olduğu işlevsel bir kanal oluşturdu. Bu durum, acil bir tırmanış riskini -her ne kadar sadece GEÇİCİ olarak da olsa- bir nebze düşürüyor.
Temel görüş ayrılıkları varlığını koruyor. ABD, İran’ın yüksek seviyeli zenginleştirmeye dönmesini engelleyecek ve uzun yıllar boyunca sıkı denetim sağlayacak adımlar talep ediyor. İran ise zenginleştirme hakkının ulusal egemenliğinin temelini oluşturduğu gerekçesiyle, bu konunun müzakere edilemez olduğu yönündeki tutumunu koruyor. Bu çizgide bir değişiklik yok ve taraflar hâlâ aynı duvarın etrafında dönüp duruyor.
En muhtemel sonuç, kısa vadeli bir ara anlaşma gibi görünüyor. Bu anlaşma; zenginleştirmenin düşük seviyeyle sınırlandırılmasını ve birikmiş stokların dondurulmasını, kısmi ve geri döndürülebilir yaptırım hafifletmeleri karşılığında öngörebilir. Böyle bir seçenek sorunu kesin olarak çözmese de, keskin bir gerilimin önüne geçilmesini sağlıyor.
Şayet Viyana görüşmeleri yeniden tıkanırsa, Washington üzerindeki baskı artacak ve bölgeye konuşlandırılmış güçler, İran altyapısına yönelik noktasal saldırılar için bir araç haline gelebilir. Bu durumda, enerji piyasalarını, deniz taşımacılığı güvenliğini ve Orta Doğu’nun siyasi istikrarını etkileyecek çapta, geniş kapsamlı bir bölgesel kriz yaşanma ihtimali oldukça yüksek.
Şu anda taraflar, diplomasinin hâlâ mümkün olduğu kısa bir aralıkta bulunuyor; ancak atılacak her bir adım onları ya geçici bir anlaşmaya yaklaştıracak ya da açık bir çatışmaya doğru gidişatı hızlandıracaktır.