Javad Shabiri: Trump Hamaney Viyana Balosu

Cenevre’de diplomatlar temkinli ifadelerle “olumlu ilerleme”den söz ederken, İran nükleer dosyasının asıl sınavı Viyana’daki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) merkezinde verilecek.

2 Mart Pazartesi günü İran ve ABD’den teknik uzmanlar, artık diplomatik söylemlerin ötesine geçip somut verilerle yüzleşecek.

Washington ve Viyana’daki diplomatik kaynaklara göre bu toplantı, IAEA Başkanı Rafael Grossi için de kritik bir dönemeç olacak. Cenevre görüşmelerinin son aşamalarına bizzat katılan Grossi, Viyana’ya kaygı verici başlıklar içeren bir dosya ile dönüyor.

Viyana masasındaki üç kritik başlık

1) 400 kilogramlık soru işareti

IAEA, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 400 kilogram uranyumun yerini ve durumunu hâlâ kesin biçimde doğrulayabilmiş değil. Ajans için bu konu “kırmızı çizgi” niteliğinde.
Eğer stokların akıbeti netleşmezse, Washington Cenevre’de varılan siyasi zemini yetersiz görüp süreci “sıfırdan başlatma” eğilimine girebilir.

2) Tesislere erişim sorunu

Haziran 2025’teki saldırıların ardından İran, Natanz ve Fordow tesislerine müfettiş erişimini sınırladı. Grossi’nin temel talebi, hasar gören santrifüjlerin mevcut durumunun yerinde incelenmesi. Ajans yetkililerine göre teknik ilerleme için bu adım şart.

3) “Aşağı karıştırma” formülü

IAEA’nın masaya koyması beklenen temel teknik öneri, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumun, 24 saatlik kamera gözetimi altında, yerinde yüzde 20 veya altına düşürülmesi. Bu fiziksel dönüşüm, hızlı silahlanma riskini azaltacak bir ara güvenlik mekanizması olarak görülüyor.

Olası senaryolar

1) “Teknik atılım”

İran, Grossi’nin önerisini kabul eder; müfettişlere erişim sağlanır ve karşılığında petrol ihracatına yönelik yaptırımlarda geçici bir esneklik sağlanır. Bu durum, Washington’un kısa sürede siyasi bir başarı ilan etmesine zemin hazırlayabilir.

2) “Viyana çıkmazı”

ABD’nin tesislerin tamamen sökülmesi yönündeki beklentisi ile İran’ın kırmızı çizgileri çarpışır. Teknik ekipler uzlaşamaz ve süreç kilitlenir. Böyle bir tablo, askeri gerilimi tırmandırabilecek yeni bir belirsizlik dönemini başlatabilir.

3) Geçici protokol

Taraflar, siyasi müzakerelere zaman kazandırmak için 30 günlük karşılıklı “dondurma” esasına dayalı sınırlı bir teknik mutabakat imzalayabilir. Bu, kapsamlı bir anlaşma için ara formül işlevi görebilir.

“Gerçek an” Viyana’da

Beyaz Saray açısından 2 Mart toplantısı belirleyici olacak. Eğer IAEA teknik doğrulama konusunda net bir güvence vermezse, Washington Cenevre’deki olumlu atmosferi Tahran’ın zaman kazanma hamlesi olarak yorumlayabilir.

Diplomatik bir kaynağın ifadesi durumu özetliyor:
“Viyana, tarafların barış isteyip istemediğini değil, barışın teknik olarak mümkün olup olmadığını belirleyecek.”

Gözler, Pazartesi sabahı Viyana Uluslararası Merkezi’nde başlayacak teknik görüşmelerde olacak. Çünkü artık mesele siyasi irade değil; fiziksel gerçeklik.