Mehmet Akif Koç: İRAN’daki son protestolara dair birkaç not

İran’da Batı yaptırımlarının etkisi ağırlaştıkça halkla devlet (hükümet değil) karşı karşıya gelmeye devam edecek. Bilhassa esnafın da gösterilere katılması, şehirli orta sınıflara dair fikir veriyor

Ülkede kronikleşen bir enflasyon, hayat pahalılığı ve genç nüfusta işsizlik sorunu var uzun zamandır; yaptırımlar ve değeri hızla düşen para da bunun etkilerini katlıyor.

İran’da öteden beri sokaklara inme itiyadı var kitlelerde, Şah döneminde de öncesinde de Devrim sonrasında da bu var. Her sokağa inen kitle “rejim değişikliği” talep etmiyor, her birinin farklı siyasal, sosyolojik ve ekonomik motivasyon saikleri var. Ezbere hepsini “Halk mollar gitsin istiyor” diye etiketlemek, bu ülkeyle ilgili hiçbir şeyi anlamamak oluyor maalesef. Sokağa çıkanlardan çok daha fazlası rejimi destekliyor bu 95 milyonluk ülkede.

Mesud Pezeşkiyan ile birlikte, devlet-hükümet ayrılığı artık iyice açığa çıkmış durumda. Pezeşkiyan daha ılımlı davranıp, seçimde çoğu kendisine oy veren sokaktaki kitlere kulak verirken, güvenlik kurumlarına hakim olan şahin kanat sokağı güçle ezme yanlısı.

Şimdilik birkaç ölüm vakası nakledilmiş durumda, sayı artarsa gösteriler de artar, şiddet şiddeti doğurur ve sonunda yine kazanan “devlet” olur. Gösteriler bu kadarla kalırsa, halk biraz daha sabreder ama bir başka kıvılcımla kitleler yine sokağa dökülür. Yarın (Cuma) hafta tatili ve kritik gün, gündüz ve gece sokağa çıkacak/çıkmayacak kitleler, gösterilerin gidişatını belirler.

Sosyal medyada Türkçe yazanların bir kısmı, yönetimi aklamak için hiçbir şey olmadığını, dışarıdan kaşındığını söylüyor sokakların. Diğer kısmı ise “Ha gayret, az daha sallarsak rejim yıkılacak” modunda. İkisinin de gerçeklikle alakası yok, farklı mahallelerin holigan sesleri bunlar.

İran’da devletin formasyonunda yapısal bir sorun var, atanmışlar-seçilmişler ayrımı ve demokrasiye benzeyen ama demokrasi olmayan sistem bu tür dönemeçlerde kriz üretiyor. Yaptırımlar ve dış baskı da bunun ortaya çıkacağı şartları akut hale getirip derinleştiriyor.

Bu yapısal sorunların kısa vadede çözümü çok zor. Burdan bir rejim değişikliği de çıkmaz. İran’da rejim hangi şartlarda değişir konusunu şu videoda uzun uzun anlatmıştım. Şu an burda bahsettiğim dinamiklere dair şartların hiçbiri yok sahada.

youtube.com/live/NUF-Kg0el…

İran’da istikrar günden güne daha zora giriyor, dış baskı arttıkça içerideki yapısal sorunlar daha da ayyuka çıkacak, devlet-hükümet ayrımı bir süre sonra daha büyük krizlere dönüşebilir.

2022’deki Mehsa Emini ve başörtüsü protestolarından beri en büyük kitlesel gösteri dalgası bu, ama bir süre sonra yavaş yavaş hız kaybedip sönümleneceğini öngörüyorum bunun da.