İlham Aliyev Washington’da: Barış Konseyi’nin ilk zirvesi

Bugün, 19 Şubat’ta, ABD Başkanı Donald Trump’ın başkanlığında Barış Konseyi’nin ilk zirvesi Washington DC’deki Donald Trump Barış Enstitüsü’nde gerçekleştiriliyor. Zirvenin temel amacı, ABD yönetiminin Gazze’nin yeniden inşasına yönelik planı için uluslararası finansman sağlamak.

Trump, Pazar günü yaptığı açıklamada toplantı kapsamında insani yardım ve yeniden imar çalışmaları için 5 milyar dolar kaynak ayrılacağını duyurdu. ABD Başkanı, “Barış Konseyi’nin sınırsız potansiyeli var” sözleriyle girişime verdiği önemi vurguladı.

Barış Konseyi, Trump’ın girişimiyle kurulmuş ve Davos’ta faaliyete geçmişti. Azerbaycan, Konsey’in kurucu üyeleri arasında yer alıyor. Tüzüğe göre daimi üyelik için 1 milyar dolarlık katkı şartı bulunurken, üç yıllık üyelik için zorunlu bir katkı öngörülmüyor. Ancak ilk toplantıya katılan ülkelerin Gazze’nin yeniden inşası fonuna katkıda bulunmaları bekleniyor.

ABD yönetimi zirve için yaklaşık 60 ülkeye resmi davetiye gönderdi.

Azerbaycan ve bölge liderleri Washington’da

İlham Aliyev, Trump’ın daveti üzerine zirveye katılmak üzere Washington’a çalışma ziyareti gerçekleştiriyor. Cumhurbaşkanlığı açıklamasına göre Aliyev, 18 Şubat’ta American Israel Public Affairs Committee (AIPAC) Genel Direktörü Elliot Brandt ve beraberindeki heyetle görüştü.

Görüşmede Azerbaycan’daki dinler arası hoşgörü ortamı ve Yahudi toplumuna verilen destek vurgulandı. Aliyev, farklı dinlere mensup toplulukların ülkede yüzyıllardır barış içinde yaşadığını belirtti. Ayrıca Azerbaycan’ın dinler ve kültürler arası diyaloğa küresel katkısının altı çizildi.

Toplantıda Azerbaycan–ABD ilişkilerinin Trump döneminde ivme kazandığı ifade edildi. Ayrıca J. D. Vance’in Bakü ziyaretinin ve iki ülke arasında imzalanan “Stratejik Ortaklık Anlaşması”nın önemi vurgulandı.

Orta Asya’dan yoğun katılım

Kassym-Jomart Tokayev 18–19 Şubat tarihlerinde ABD’ye çalışma ziyareti gerçekleştiriyor ve Barış Konseyi’nin ilk resmi toplantısına katılıyor. Tokayev’in ayrıca büyük Amerikan şirketlerinin yöneticileriyle görüşmesi planlanıyor. Temasların; ticaret hacminin artırılması, yatırımların teşviki ve enerji, dijital teknolojiler ile altyapı alanlarında iş birliğinin derinleştirilmesine odaklanması bekleniyor.

Şavkat Mirziyoyev de 17–19 Şubat tarihleri arasında Washington’da bulunuyor. Özbek liderin, Amerikan şirketleri ve finans kuruluşlarıyla kapsamlı ekonomik anlaşmalar imzalaması bekleniyor. Ziyaret, Özbekistan’ın yeni uluslararası barış girişimine katılımı ile ABD ile stratejik ortaklığın güçlendirilmesini bir araya getiriyor.

Gurbanguly Berdymukhamedov’un da ABD’ye geldiği bildirildi; ancak bu ziyaret henüz resmi olarak teyit edilmedi.

İsrail ve Avrupa’nın yaklaşımı

İsrail, zirvede Dışişleri Bakanı Gideon Saar tarafından temsil edilecek. İsrail Dışişleri Bakanlığı, Saar’ın Başbakan Benjamin Netanyahu adına Washington’a gittiğini açıkladı.

Ursula von der Leyen daveti kabul etti ancak zirveye kendisi yerine Akdeniz’den Sorumlu Avrupa Komiseri Dubravka Šuica katılacak. Avrupa Birliği, Konsey tüzüğünün bazı hükümlerine ilişkin çekinceleri bulunduğunu belirtti. Benzer gerekçelerle bazı ülkeler daveti reddetti.

Konseyin yapısı ve tartışmalar

Barış Konseyi’nin yapısı bazı ülkelerde soru işaretleri doğuruyor. Konseyin başkanlığını ABD Başkanı yürütüyor. Üye devletlerden oluşan Konsey bütçe kararlarını alırken, Trump tarafından atanan yedi üyeli bir Yürütme Konseyi uygulamadan sorumlu.

Yürütme Konseyi’nde:

• Marco Rubio

• Ajay Banga

• Jared Kushner

• Steve Witkoff

gibi isimler yer alıyor.

Gazze’nin yeniden inşasını denetlemek üzere ayrıca bir Gazze Yürütme Konseyi oluşturuldu. Tüzüğe göre Başkan Trump, veto yetkisine sahip ve yeni iştirakler kurma veya feshetme konusunda münhasır yetkilerle donatılmış durumda. Görevden alınması ise yalnızca gönüllü istifa ya da sağlık nedeniyle mümkün.

Genel tablo

Washington’daki zirve, Gazze’nin yeniden inşasının ötesinde, ABD’nin Orta Doğu ve Avrasya hattında yeni bir diplomatik ve ekonomik platform kurma çabasının göstergesi olarak değerlendiriliyor. Azerbaycan ve Orta Asya ülkelerinin yoğun katılımı, bölgenin küresel yeniden yapılanma süreçlerinde daha görünür rol üstlenme arzusunu yansıtıyor