Giorgi Meladze: Gürcistan Sivil Toplumunun Yükseliş ve Düşüşünün İzi

Avrupa’nın Başarı Hikâyesi Arayışı ve Gürcistan’ın Sınavı

Avrupa Birliği her zaman moral verici anlatılara ihtiyaç duymuştur. Bunlar basit mitler değil; Birliğin varlığını, genişlemesini ve değerler sistemini meşrulaştıran hikâyelerdir. Her aday ülkeden beklenen, Avrupa normlarının Brüksel’den dayatılan soyut ilkeler değil, baskıya ve iç krizlere dayanabilen canlı ve sürdürülebilir uygulamalar olduğunu göstermesidir.

Son on yılda kıta genelinde demokratik gerileme yayılırken bu ihtiyaç daha da belirginleşti. Avrupa yalnızca istikrar istemiyor; modelinin hâlâ işlediğine dair somut kanıt arıyor.

Gürcistan ise uzun süredir bu beklentinin eşiğinde duruyor. Sovyet sonrası dönemde Avrupa yönelimini güçlü biçimde ilan etti; ancak bu arzuyu kalıcı ve kapsayıcı kurumlara dönüştürmekte zorlandı. Ülkenin hikâyesi pasifliğin değil, kurumsallaşmayan hareketliliğin hikâyesidir: cesur başlangıçlar, fakat eksik konsolidasyon.

2003 – Gül Devrimi: Birlik ve Ertelenen Sorular

2003’teki Rose Revolution, Gürcistan’ın yakın tarihindeki en güçlü sembolik anlardan biriydi. Hileli seçimlere karşı birleşen gençlik hareketleri, sivil toplum ve muhalefet partileri, dönemin lideri Eduard Shevardnadze’nin istifasıyla sonuçlanan bir süreci başlattı.

O anı özel kılan, farklı kesimlerin kısa süreli de olsa ortak bir hedef etrafında birleşebilmesiydi. Ancak zaferin ardından kritik sorular ertelendi: Sivil katılım nasıl kalıcı kılınacaktı? Hesap verebilirlik nasıl kurumsallaşacaktı? Güç yoğunlaşması nasıl önlenecekti?

Zamanla devrimin enerjisi azaldı. Reformlar yukarıdan aşağıya yürütüldü, sivil toplum ise kitlesel katılım yerine proje odaklı bir yapıya dönüştü. Devrim bir gelenek olmaktan çıkıp bir referansa dönüştü.

2012 – Seçimle Değişim, Parçalı Toplum

2012 seçimleri iktidarın sandık yoluyla el değiştirdiği önemli bir eşikti. Ancak bu kez sokak birliği yoktu. Çevreciler, kadın hakları savunucuları, işçi örgütleri ve azınlık hakları grupları paralel biçimde çalışıyor, fakat ortak bir toplumsal vizyon üretemiyordu.

Sorun ideolojik çoğulculuk değil, sektörel izolasyondu. Herkes kendi alanında güçlüydü; ancak ortak bir demokratik dil geliştirilemedi. Bu nedenle fırsat, baskıdan çok koordinasyon eksikliği nedeniyle kaçırıldı.

2018 – Ahlaki Öfke ve Yapısal Eksiklik

2018’de Tiflis’te düzenlenen büyük protestolar, elitlerin cezasızlığına karşı toplumsal bir tepkiydi. Farklı kesimler bir araya geldi; fakat strateji, örgütsel omurga ve uzun vadeli plan eksikti.

Sosyal medya mobilizasyonu artırdı, ancak kalıcı yapılar üretmedi. Birlik anları vardı, fakat bu birlikler müzakere ve kurumsallaşmaya dönüşemedi.

2019 – Uzun Protesto, Kısa Kurumsallaşma

2019’da bir Rus siyasetçinin Gürcistan parlamentosunda konuşmasıyla başlayan ve 100 gün süren protestolar, demokrasi yanlısı hareketin en uzun soluklu eylemlerinden biri oldu. Rustaveli Bulvarı’nda oluşan kampanya kendi medya düzenini ve ritüellerini yarattı.

Ancak görünürlük, kurumsallaşmanın önüne geçti. Tartışmalar vardı; fakat karar alma ve sürdürülebilir yapı oluşturma konusunda ilerleme sınırlı kaldı. Hareket, dağılmadan önce deneyimini kalıcı bir forma dönüştüremedi.

2021 – Yerel Mücadeleler ve Değer Çatışması

Çiatura, Şukruti ve Namokhvani’deki çevre mücadeleleri, yerel direnişin gücünü gösterdi. Bazı kazanımlar elde edildi. Ancak bu kampanyalar genellikle diğer demokratik taleplerle bütünleşemedi.

Çevresel adalet, temel haklarla birleşik bir çerçeve içinde ele alınmadı. Tekil başarılar, ortak demokratik konsolidasyona dönüşmedi.

2023 – Hafıza ve Dil Sorunu

2023’e gelindiğinde başka bir sorun belirginleşti: kolektif hafıza eksikliği. Gürcistan’daki şiddetsiz direniş deneyimleri yeterince belgelenmedi ve aktarılmadı. Analitik kaynakların çoğu yabancı dillerde kaldı. Bu “dil perdesi”, yanlış bilginin yayılmasına ve tarihin yeniden yazılmasına zemin hazırladı.

Özellikle iktidardaki Georgian Dream bu boşluktan faydalandı. Her yeni protesto, geçmiş deneyimlerden kopuk biçimde yeniden başlamak zorunda kaldı.

2024 – Seçimler ve Dağınık Muhalefet

2024 parlamento seçimleri yeni bir sınav oldu. Muhalefet, otoriterleşme riskinin farkındaydı; ancak birlik sağlanamadı. Bilgi vardı, fakat ortak eylem stratejisine dönüşmedi. Kişisel ve ideolojik ayrılıklar, kolektif aklın önüne geçti.

Avrupa’nın Aynası

Bugün Gürcistan’da Avrupa entegrasyonuna destek hâlâ güçlü. Ancak soru şu: Toplum tepkisel protestoların ötesine geçip bilinçli bir kurumsallaşma sürecine girebilecek mi?

Avrupa’nın aradığı “başarı hikâyesi” aslında bir aynadır. Gürcistan’ın mücadelesi; hareket ile kurum, ahlaki netlik ile siyasi sabır arasındaki gerilimi yansıtır.

Gürcistan hiçbir zaman cesaretten yoksun olmadı. Eksik olan, kolektif düşünme ve müzakere kültürünün yerleşmesidir.

Demokrasi yalnızca baskıyla çökmez. Toplumlar durup düşünmeden, dinlemeden ve birleşmeden krizden krize savrulduklarında da zayıflar.

Eğer Gürcistan bir gün Avrupa’nın gerçek bir başarı öyküsüne dönüşecekse, bu daha yüksek sesle protesto ettiği için değil; vatandaşlarının birlikte düşünmeyi, uzlaşmayı ve sabırla kurum inşa etmeyi öğrenmesi sayesinde olacaktır.