Gürcistan’ın Kulevi limanı

Karadeniz’de önemli bir petrol sevkiyat noktası olan Kulevi Limanı, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını finanse etmek için ihtiyaç duyduğu ham petrolün taşınmasına dolaylı destek verdiği iddiaları nedeniyle Avrupa Birliği yaptırımlarıyla karşı karşıya kalabilir. Böyle bir adım özellikle limanda petrol terminali bulunan Azerbaycan açısından hassas bir durum yaratıyor.

Sızdırılan AB 20. yaptırım paketi taslağına göre birlik, Rus petrol ihracatında kullanıldığı öne sürülen dört limanla ticari işlemleri yasaklamayı değerlendiriyor. Kabul edilirse bu karar, Brüksel’in Moskova’nın ihracat hatlarını ve onu destekleyen uluslararası ağları hedef alma politikasında ciddi bir tırmanış anlamına gelecek.

Taslak belgede Kulevi’nin, Rusya’da üretilen ya da Rus gemileri tarafından taşınan petrol ve petrol ürünlerinin “yüksek riskli ve düzensiz taşımacılık yöntemleriyle” deniz yoluyla sevkinde kullanıldığı iddia ediliyor. Aynı paket kapsamında Gürcistan’daki Kulevi ile Endonezya’daki Karimun limanının kara listeye alınması da gündemde.

Azerbaycan devlet şirketi SOCAR limandaki petrol terminalini 2008’de faaliyete geçirdi. Tartışmalar, geçen yıl bir tankerin Rusya’nın Novorossiysk Limanı’ndan ayrılarak Kulevi’de yeni kurulan rafineriye 100 binden fazla ton petrol teslim etmesinden sonra yoğunlaştı. Rafinerinin, Gürcistan’daki iktidar çevreleriyle bağlantılı kişilerce yönetildiği öne sürülüyor.

Gürcü yetkililer yaptırım ihlali iddialarını reddederken söz konusu tanker daha sonra AB’nin “gölge filo” listesine alındı. Rafineri ise iş insanı Maka Asatiani’ye ait Karadeniz Petrol şirketi tarafından işletiliyor. Ayrıca şirket çevresinin Rus askeri istihbaratıyla bağlantılı kişilerle ticari ilişkileri olduğu iddiaları da gündeme geldi.

Başbakan Irakli Kobakhidze, hükümetin AB ile şeffaf biçimde bilgi paylaştığını ve yaptırım rejimine aykırı bir faaliyet bulunmadığını savundu. Gürcistan’ın gerektiğinde Brüksel ile istişareye açık olduğunu belirtti.

Azerbaycan’a yakın medya organları ise Kulevi’ye yönelik yaptırımların haksız olduğunu ileri sürüyor. Bu yorumlara göre, asıl kontrolün Yunanistan ve Malta merkezli şirketlerde olduğu “gölge filo”dan dikkat başka yöne çekiliyor ve olası yaptırımlar Orta Koridor lojistik altyapısına zarar verebilir.

Eğer onaylanırsa bu paket, AB’nin Rusya yaptırımları kapsamında üçüncü ülkelerdeki limanları doğrudan hedef aldığı ilk örnek olacak. Paket ayrıca yaptırımların delinmesini engellemek için üçüncü ülkelere yönelik yeni kısıtlamalar getiriyor; bazı Orta Asya bankaları ve teknoloji ekipmanı ihracatı da kapsamda yer alıyor.

Bu gelişmeler Gürcistan-AB ilişkilerini daha da gerebilir. Zaten durma noktasına gelen üyelik süreci, diplomatik vize kısıtlamaları ve vizesiz seyahatin askıya alınması ihtimali nedeniyle ilişkiler soğuk seyrediyor. Son dönemde hem AB hem de ABD üst düzey ziyaretlerinde Tiflis’in özellikle pas geçilmesi de siyasi mesafenin arttığına işaret ediyor.