XVII. YÜZYILDA KIRIM HANLIĞI’NDAKİ GELİŞMELER

Հայաստանի չորրորդ նախագահի լիազորությունները

Afrin əməliyyatı və Suriyada yeni müharibə oyunu

Amerikalılar ve Ruslar Afrin’de PYD’yi Türk ordusunun önüne attı!

«Իրավիճակն իսկապես պայթյունավտանգ է». Մանվել Սարգսյան

Ermenistan 7 Şubat 2016
704

Մեր զրուցակիցն է Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի (ՌԱՀՀԿ) հետազոտական տնօրեն, Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի (ՄԱՀՀԻ) գործընկեր փորձագետ Մանվել Սարգսյանը

– Պարոն Սարգսյան, Թուրքիան շարունակում է Կրեմլին տհաճ անակնկալներ մատուցել, այժմ էլ խախտել են «Բաց երկնքի» համաձայնագիրը և թույլ չեն տվել ՌԴ ՊՆ-ին տեսչական թռիչք իրականացնել։ Ռուս-թուրքական շարունակվող լարվածությունն ինչի՞ կարող է հանգեցնել։

– Դժվար է ընդհանրապես պատկերացնել՝ ովքեր են լարվածություն ստեղծել՝ թուրքակա՞ն կողմն է, թե՞ ռուսականը: Փաստ է, որ ավելի ու ավելի է խոսվում, որ գնալով իրավիճակն ավելի կշիկանա և, ընդհանրապես, ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը երեկ հայտարարեց, որ հիմք ունեն պնդելու, որ Թուրքիան ցանկություն ունի մտնելու Սիրիայի տարածք: Ո՞րն է խնդիրը: Խնդիրը, իհարկե, հասկանալի է, որովհետև Թուրքիան տարվա սկզբից հայտարարում է, որ շահագրգռված է Սիրիայի հյուսիսում՝ հիմնականում այնտեղ ապրող թուրքմենական ժողովրդի անվտանգությունը պաշտպանել, և մյուս կողմից էլ պարզ երևում է, որ Սիրիայի և ՌԴ-ի ռազմական ծրագրերում ցանկություն կա հենց այդ տարածքում Սիրիայի պետության կողմից լիակատար վերահսկողություն հաստատել:

Փաստորեն, դա հիմնական խնդիրն է, որն այդ պետությունների՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի, իսկապես լրիվ տարբեր մոտեցումների է բերում: Խնդիրը կապված է քրդերի հետ: Թուրքիայի համար քրդական խնդիրը լուրջ է, և, եթե Սիրիան այդ տարածքում կարողանա ՌԴ-ի հետ միասին հաստատել իր վերահսկողությունը, մեծ խնդիր կստեղծի թուրքերի համար, որովհետև թուրքերը վախենում են, որ այս տարածքով քրդերը կարող են Լաթաքիայով դուրս գալ դեպի ծով: Դա իսկապես լրջագույն խնդիր է, որի մասին խոսվում է պարզ ու հստակ, և Թուրքիան հայտարարում է, որ թույլ չի տա, որ քրդերը Եփրատ գետն անցնեն: Իրավիճակն իսկապես շատ պայթյունավտանգ է, և հենց դրա շուրջ են դիրքորոշումները կարծրանում, և կարող է իսկապես մի պահ գա, որ Թուրքիան ներխուժի այդ տարածք, և այդ ժամանակ ահավոր բարդ իրավիճակ կստեղծվի Ռուսաստանի համար:

Ինչ որոշում պետք է ունենա ՌԴ-ն այդ դեպքում, պետք է հակառակվի՞ դրան: Ռուսաստանը, լինելով բավականին ուժեղ զինված, կոնկրետ Սիրիայի տարածքում շատ մեկուսացված վիճակում է, և, եթե այնտեղ բախումներ սկսվեն Թուրքիայի հետ, իհարկե, Թուրքիայի առավելությունը միանշանակ է: Էլ չեմ ասում, որ Թուրքիան անընդհատ փորձում է իր խնդիրը ներկայացնել՝ որպես ՆԱՏՕ-ի պրոբլեմ, որովհետև դիմում է ՆԱՏՕ-ին, խոսում է ՆԱՏՕ-ի անունից և փորձում է Ռուսաստանին հակադրել հենց ՆԱՏՕ-ին, ինչով մեծ խնդիր է ստեղծում նաև ՆԱՏՕ-ի համար: Մենք տեսնում ենք, որ ՆԱՏՕ-ում էլ անորոշություն է՝ ի՞նչ անել:

Միակողմանի պաշտպանել Թուրքիային նման վիճակում շատ դժվար է, հրաժարվել պաշտպանել նույնպես շատ դժվար է, չնայած ԱՄՆ-ի, ՆԱՏՕ-ի շատ ու շատ գոնե նախկին պաշտոնյաներ ասում են, որ պետք է հրաժարվել Թուրքիային պաշտպանելուց, որովհետև Թուրքիան ավելի շատ խնդիրներ կստեղծի ՆԱՏՕ-ի համար: Ընդհանրապես պարզ չի՝ ՆԱՏՕ-ի ապագան ինչպե՞ս կլինի, եթե Թուրքիան նույն պահվածքը դրսևորի և շարունակի: ՆԱՏՕ-ում, բնականաբար, ոչ ոք չի ցանկանա Թուրքիայի պատճառով Ռուսաստանի հետ ընդհարվել: Բայց լուծում չկա, և Թուրքիան դա վարպետորեն օգտագործում է՝ իմանալով, որ ՆԱՏՕ-ին էլ դժվար է հրաժարվել իրեն պաշտպանելուց: Թե ինչ զարգացումներ կլինեն, պարզ չէ, չի երևում, որ լեզու գտնելու ցանկություն կա թե՛ Ռուսաստանում, թե՛ Թուրքիայում:

– Ձեր վերլուծություններից մեկում նշել եք, որ Հայաստանն ակամայից դառնում է «ահաբեկչության դեմ պայքարի» ռուսական քաղաքականության մասնակիցը: Հիմա, եթե, այնուամենայնիվ ռազմական առճակատում սկսվի Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև, Հայաստանը որտե՞ղ կհայտնվի:

– Հայաստանն այսօրվանից պետք է մտածի, թե ինչ կարող է լինել, որովհետև, եթե ռուսական ռազմաբազան այստեղ է, ուրեմն մասնակից ենք: Ուղղակի հիմա շատ չեն մտածում նման բաների մասին, բայց փաստ է: Շատ խոսվեց, որ այդ ռազմաբազան պետք է հանել այստեղից, բայց դրա մեջ մարդիկ միայն ինչ-որ պաշտպանական հարց էին տեսնում, սակայն, որպես վտանգ, որ ակամա հայտնվում ես ուրիշի պատերազմի մեջ, իհարկե, գոյություն ունի և գնալով մեծանում է: Կարո՞ղ են հանել բազան:

– Օրինակ՝ Ղազախստանից Ռուսաստանն ինքն է որոշել իր ռազմաբազան հանել: Հնարավո՞ր է՝ Հայաստանի համար էլ նման որոշում կայացվի:

– Ռուսաստանի նոր քաղաքականության մեջ տարբեր մոտեցումներ կան, այդ երկրում էլ մարդիկ հարցեր են դնում՝ ինչն է նպատակահարմար, ինչը՝ ոչ: Շատ էր խոսվում, թե Ռուսաստանն ուզում է զորք բերի Ղարաբաղ, և այլն: Կարող է նման պլաններ եղել են, բայց արդեն իսկ սեպտեմբերի 30-ից հետո ՌԴ-ն կարող է ամեն ինչ վերանայել: Օրինակ՝ ահռելի քանակի զորքեր են հանում Չինաստանի սահմանից, տեղափոխում են եվրոպական մաս: Ինչի՞ համար են անում, որովհետև նոր վիճակն է պարտադրում ռադիկալ որոշումներ ընդունել քաղաքականության մեջ: Բայց կարծել, թե Ռուսաստանն ինքը մինչև վերջ լավ գիտի, թե այս քաղաքականությունն ուր է տանում, դա էլ միամտություն է: Սա աննախադեպ վիճակ է, և դա էլ վտանգ է, որ թե՛ ՌԴ-ն, թե՛ այլ երկրներ այս նոր իրավիճակում մշակված քաղաքականություն չունեն:

Օրինակ՝ Իրանը, մի քանի օր է, նոր քաղաքականություն է մշակում, մտնում է համաշխարհային պրոցեսների մեջ, բայց ունի՞ Իրանը քաղաքականություն, թեկուզ՝ տարածաշրջանային, թե՞ չունի: Ես շատ եմ կասկածում, որ ունի: Կամ՝ Թուրքիայի մտքով երբեք չէր անցնի, որ ընդամենը մի ինքնաթիռ խփելով՝ կարող է նման խնդիրներ ստեղծել իր համար:

– Դուք հնարավոր չե՞ք համարում, որ Թուրքիան ուղղորդվում է այլ բևեռից:

– Բոլորին կարելի է ուղղորդել սառը պատերազմի տրամաբանության մեջ: Ինքնաթիռը խոցելուց հետո Թուրքիան միանգամից վազեց ՆԱՏՕ-ի մոտ կանգնեց, և դա ցույց տվեց, թե ինչ խարխուլ վիճակում է Թուրքիայի քաղաքականությունը: Իրենց թվացել է, թե ՆԱՏՕ-ն իրենց կպահի, իրենք էլ ինչ կուզենան՝ կանեն: Իսկ կյանքը ցույց տվեց, որ այդպես չէ, լրիվ ուրիշ է, բայց արդեն ուշ էր: Նույնն էլ վերաբերում է Ռուսաստանին, մի ավելորդ քայլ անեն՝ ամեն ինչ կկորցնեն: Շատ դինամիկ է այս աշխարհը և լրիվ այլ տրամաբանությամբ է զարգանում:

– Ռուս-թուրքական հարաբերությունների սրացումների ֆոնին Ադրբեջանը շարունակում է լարված պահել հակամարտության շփման գիծը: Այս ուղղությամբ ի՞նչ զարգացումներ են սպասելի:

– Ադրբեջանն ի՞նչ կարող է անել, նա շատ ավելի բարդ վիճակում է հայտնվել, որովհետև կարճ ժամանակ առաջ շատ կոմֆորտային վիճակում էր՝ ռուս-թուրքական բարեկամության շնորհիվ: Բնական է, Ադրբեջանի դերը շատ մեծ էր, բայց հիմա Ադրբեջանն այնպիսի ընտրության առաջ է կանգնել, որ ընդհանրապես չգիտի՝ ինչ անի: Արևմուտքի հետ ունի փչացած հարաբերություններ, որոնք խորանում են, և մի անհնարին ընտրության առաջ է կանգնել, որովհետև ինքը չի կարող ընտրություն անել՝ պաշտպանել Թուրքիայի՞ն, թե՞ Ռուսաստանին: Էլ չեմ ասում նավթի գների հետ կապված երկրի ներքին վիճակի մասին: Բոլոր երկրներում խորքային ճգնաժամ է:

Ադրբեջանում առավել ևս չի երևում որևէ հեռանկար, թե ինչպես կարող է իրեն դրսևորել, հատկապես նոր թափ է հավաքում Իրանը, որի հետ Ադրբեջանը նույնպես լավ հարաբերություններ չունի: Նոր խնդիրներ կարող են ծագել, այսօր արդեն խոսում են, որ Թուրքիայի դաշնակից Սաուդյան Արաբիան է ցանկանում զորքեր մտցնել Սիրիա, ինչը Ռուսաստանի համար հերթական գլխացավանք կարող է լինել: Այն էլ՝ դա ինքնագլուխ գործողություն չէ, այլ՝ Բրյուսելում քննարկումների արդյունքն է: Ամեն օր մի էլեմենտ ավելանում է, բնական է, որ կարող է մեկի նյարդերը չդիմանան, և առաջին հերթին՝ Թուրքիայի:

– Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը կրկին դժգոհում է ԵԱՀԿ Մինսկ խմբի գործունեությունից: Սա ի՞նչ վտանգներով է հղի:

– Մինսկի խումբը, փաստորեն, դրսևորեց այնպիսի դիրքորոշում ԵԽ ԽՎ բանաձևերի հետ կապված, որ բացահայտ Ադրբեջանի դեմ կանգնեց և տապալեց մի բան, որ Ադրբեջանի համար ահավոր հարված էր՝ Եվրոպան չպաշտպանեց զեկույցը, որում պահանջ կար Ադրբեջանի սուվերենությունը վերականգնելու: Սա լուրջ քաղաքական նշանակություն ունեցող խնդիր էր, և տապալման պատճառը ՄԽ-ն էր: Բայց Ադրբեջանը չի կարող ՄԽ-ի դեմ դուրս գալ: Դա նրան առավել կմեկուսացնի, բայց փորձում է ՄԽ-ին պարտադրել այլ քաղաքականություն տանել, շանտաժ է անում:

– Ինչքա՞ն հեռու կգնա Ադրբեջանը:

– Ոչ մի տեղ էլ չի գնա, Ադրբեջանը որևէ հարց լուծող չի այս վիճակում, բացարձակ: Պարզ երևում է ամեն քայլից: Ինչքան են խնդիրները մեծացել, որ Ադրբեջանը որևէ լուծում չունի, բայց ուզում է ցանկացած վիճակում Ղարաբաղի հարցում իր 20 տարվա քաղաքականությունը պահպանել, և որևէ ցանկություն չունի՝ փոխել իր մոտեցումները: Բայց փոխվում են մյուս գործոնները, և այդ դիրքորոշման մեջ մնալն ավելի է մեկուսացնում Ադրբեջանին:

– Աշխարհաքաղաքական այս զարգացումների ֆոնին ՀՀ քաղաքական էլիտան զբաղված է պաշտոնների առևտրով, և արդեն նախընտրական գործընթացներ են սկսվել: Ի՞նչ եք կարծում՝ ադեկվա՞տ են ՀՀ իշխանությունները:

– Նրանք ունեն քրեաօլիգարխիկ մտածողություն, մարդիկ կարող է ասեն՝ մեզնից ինչ է կախված, ամեն ինչ սուտ է, ուրիշներն են անում, թող անեն: Իրենք իրենց գործերով են զբաղված: Հիմնականում այդ մտածողությունն է: Նայեք ամբողջ քաղաքական ասված վերնախավը, որևէ կուսակցությունից որևէ տեղից մի գնահատական տեսե՞լ եք այն խնդիրների շուրջ, որի մասին մենք հիմա խոսում ենք: Բացարձակ, ձեռքերը լվացել, հեռացել են այս ամբողջ խնդիրներից, չի հետաքրքրում իրենց:

Այդ մարդկանց իսկապես չեն հետաքրքրում արտաքին խնդիրները, ինչպես ներսում չեն հետաքրքրում հանրության խնդիրները, իրենք ճամբարների հարցերն են լուծում, առավել ևս չեն հետաքրքրում երկրի անվտանգության խնդիրները: Իսկ սա շատ մեծ վտանգ է, մարդիկ իրենք իրենց բախտը հանձնել են ուրիշներին, Ռուսաստանը մի բան կառաջարկի, կանեն: Շատ վառ օրինակ էր անցած տարի Գյումրիում այդ ահավոր սպանդի հետ կապված այս քաղաքական վերնախավի դիրքորոշումը՝ բոլորը փախել էին՝ սկսած նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող մարդուց՝ մինչև ամենափոքր կուսակցության անդամները: Անհետացել էին, թողել էին ժողովրդին մենակ այդ վիճակում, և բոլորը տեսան, որ այստեղ չկան մարդիկ, որոնց վրա կարելի է հույս դնել:

Աղբյուրը
http://168.am

Yorumlar