Vahe Davtyan: DELHİ’NİN PARASIZ KALAN ÇABAHAR’I: TRUMP YAPTIRIMLARINDAN KİM KAZANÇLI ÇIKACAK?

Hindistan’ın 2026-2027 mali yılı devlet bütçesi taslağında, İran’ın Çabahar Limanı’nın geliştirilmesine yönelik herhangi bir harcama kalemi yer almadı. Bu liman, Yeni Delhi için bölgedeki jeoekonomik dengeleri sağlamada uzun süredir önemli bir araçtı. Çin’in Pakistan’daki Gwadar Limanı’na verdiği aktif destek karşısında Hindistan’ın Çabahar’a yaptığı yatırımlar; Afganistan, Orta Doğu ve Orta Asya ile ticaret için alternatif bir lojistik merkez oluşturuyordu.

• Çabahar, İran’ın Umman Denizi çıkışında yer alan en büyük derin deniz limanıdır. Tahran’ın doğrudan okyanusa açılmasını sağlar ve ana yararlanıcısı Hindistan olan **”Kuzey-Güney Uluslararası Taşıma Koridoru”**nun kilit halkasıdır.

• Mayıs 2024’te taraflar, Şehid Beheşti terminalinin işletilmesine ilişkin 10 yıllık bir anlaşma imzalamıştı. 2024-2025 mali yılında proje için 43 milyon ABD dolarından fazla kaynak ayrılmıştı.

Finansman Neden Durduruldu?

• Finansmanı dondurma kararı, ABD ile İran arasında artan gerilim ve Çabahar’ı da kapsayacak şekilde genişletilen yaptırım rejimi (liman daha önce yaptırım dışı özel bir statüye sahipti) zemininde alındı. Hint kaynaklarına göre Washington, Yeni Delhi’ye projeye katılımı için altı aylık bir süre tanımıştı. Bu sürenin Nisan 2026’da dolacak olması nedeniyle, bütçede ilgili maddenin bulunmaması mantıklı bir adım olarak görünüyor.

• Hindistan Dışişleri Bakanlığı Washington ile müzakereleri sürdürürken, muhalefet (Hindistan Ulusal Kongresi) bu durumu Narendra Modi hükümetini eleştirmek için kullanıyor. Temel suçlama şu: Stratejik öneme sahip bir limanın Trump yönetiminin iradesine artan bağımlılığı, Hindistan’ın jeopolitik emelleriyle çelişiyor.

Domino Etkisi: Afganistan ve Kafkasya

• Durum Afganistan’ı da endişelendiriyor. Taliban, Çabahar’ı Pakistan’ı devre dışı bırakarak dünya ulaşım damarlarına açılan kilit bir kapı olarak görüyor. Gıda kriziyle karşı karşıya olan ülke için İran limanı gerçek bir “can simidi” haline gelmiş durumda. Dolayısıyla Washington’un yaptırım politikası sadece Hindistan ve İran’ı değil, Afganistan’ın çıkarlarını da etkiliyor.

• Meselenin bir de Kafkasya boyutu var. Mart 2021’de Hindistan’ın İran Büyükelçisi; Çabahar ve Mumbai’yi Ermenistan üzerinden Helsinki’ye bağlama planlarını açıklamıştı. Bu açıklama, Erivan ve Yeni Delhi arasındaki savunma iş birliğinin arttığı bir dönemde gelmişti. Verilere göre Hindistan, 2022-2024 yılları arasında Ermenistan’ın toplam silah ithalatının yaklaşık %43’ünü gerçekleştirdi. Erivan, defalarca Çabahar’ın operatörü olmaya hazır olduğunu ifade etmişti.

Ancak yeni koşullarda, **”Trump Yolu”**nun (Zengezur Koridoru kastediliyor) açılış hazırlıkları ve yaptırım baskısı altında, Ermenistan’ın projeye katılımı kaçınılmaz olarak yeniden gözden geçirilecektir. Erivan, muhtemelen planlarını değişen jeoekonomik gerçekliğe göre düzeltmek zorunda kalacaktır.

Vahe Davtyan

Rusya Bilimler Akademisi Çin ve Modern Asya Araştırmaları Enstitüsü (ICSA RAS) Kafkasya Araştırmaları Sektörü Baş Uzmanı, Siyasal Bilimler Doktoru Kafkassam uzmanı