Ruslan Beşirli: Masadaki Temel Çelişki: “Hepsi mi, Sadece Nükleer mi?”

En büyük gerilim noktası müzakerelerin kapsamı:

• ABD’nin Maksimalist Hedefi: Trump yönetimi nükleer programın yanı sıra balistik füzeleri ve bölgedeki milis gruplara desteği de masaya koymak istiyor.

• İran’ın Minimalist Hedefi: Tahran sadece nükleer dosyayı (özellikle yaptırımların kalkması karşılığında zenginleştirme seviyesinin düşürülmesini) konuşmak istiyor. Haaretz’in iddiası, bölge ülkelerinin baskısıyla ABD’nin bu sınırlı kapsamı (nükleer odaklı) kabul etmiş olabileceği yönünde; bu da İsrail’i ciddi şekilde endişelendiriyor.

2. Kritik Aktörler ve Roller

• Amiral Brad Cooper (CENTCOM): İran tarafı askeri yetkililerin varlığından rahatsız olduğunu açıkça belirtti. Bu, ABD’nin “masada konuşurken sahada tetikteyiz” mesajıdır.

• Steven Witkoff & Jared Kushner: Trump’ın bu “iş odaklı” ekibi, klasik diplomatik süreçlerden ziyade somut bir “anlaşma” (deal) peşinde.

• Hasan Mansur’un Analizi: Profesör Mansur’un uyarısı çok kritik; ona göre rejim, Trump’ı bir “diplomatik tuzağa” çekip nükleer silah için zaman kazanıyor.

3. “Güvensizlik” Duvarı ve 2025 Mirası

Abbas Arakçi’nin vurguladığı “Haziran 2025’teki 12 günlük savaş”, bu müzakerelerin üzerine karanlık bir gölge düşürüyor. Taraflar birbirine güvenmiyor; sadece birbirlerinin bir sonraki adımını ölçmeye çalışıyorlar.

• İran için bu masada olmak bir “meşruiyet illüzyonu” yaratma çabasıyken,

• ABD için (Hasan Mansur’a göre) rejim içinde “daha az maliyetli bir geçiş” (yumuşak bir yönetim değişikliği veya büyük taviz) sağlama umudu.

4. Bölgesel Yansımalar (Azerbaycan ve Koridorlar)

Haberde geçen “komşu devletlere güç gösterisi yapma” hedefi, doğrudan Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki süreçle ilgili.

• Zengezur (Trump Yolu): İran bu yolu kendi güvenliğine tehdit olarak görse de, masada ABD ile “iyi başlangıç” yapması, bölgedeki sert retoriğini geçici olarak yumuşatmasına neden olabilir.

• Çabahar: Hindistan’ın bütçeyi çekmesi İran’ı köşeye sıkıştırdı. Muskat’ta bir ilerleme olmazsa, Çabahar’ın tamamen atıl kalması ve İran’ın ekonomik çöküşünün hızlanması kaçınılmaz görünüyor.

5. Beklenti ve Riskler

• İyimser Senaryo: Uranyum stoklarının zenginleştirme seviyesinin düşürülmesi konusunda sınırlı bir “teknik anlaşma” yapılması ve yaptırımların bir kısmının dondurulması.

• Kötümser Senaryo: İran’ın füze ve uranyum konusundaki katı tutumunun sürmesi, Meşhed İmamı Alamolhoda gibi sertlik yanlılarının baskısı ve görüşmelerin tıkanması. Hasan Mansur’un dediği gibi: “Aksi takdirde, askeri bir çatışma olasılığı artar.”