Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev İran’a gitti: Bakü-Tahran ilişkilerinde yeni dönem mi?
Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev başkanlığındaki heyet, İran İslam Cumhuriyeti’ni ziyaret etti. Ziyaret kapsamında İranlı üst düzey yetkililerle geniş kapsamlı görüşmeler gerçekleştirildi.
Ziyaret sırasında İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ile yapılan görüşmede, iki ülke tarafından ortaya konulan ortak girişimlerin hayata geçirilmesinde ve karşılıklı ilişkilerin daha da geliştirilmesinde parlamentoların önemli bir rol oynadığı vurgulandı.
Heyet daha sonra İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ile bir araya geldi. Görüşmede ikili gündemin güncel konuları ele alındı.
Azerbaycan heyeti ayrıca İran Petrol Bakanı Muhsin Paknejad ve Enerji Bakanı Abbas Aliabadi ile de görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmelerde her iki ülkenin ekonomisi açısından önem taşıyan projeler değerlendirildi ve enerji alanındaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik perspektifler ele alındı.
İran-Azerbaycan ilişkilerinde yeni dönem
İran ile Azerbaycan arasında çok boyutlu ilişkiler bulunuyor. Özellikle ekonomik ilişkiler son dönemde gelişme gösteriyor. Bununla birlikte siyasi ilişkilerde zaman zaman gerilim ve soğukluk yaşanırken, son dönemde ise belirli bir yakınlaşma dikkat çekiyor.
Resmî Bakü, Tahran’la iyi komşuluk ve iş birliğine dayalı ilişkilerin geliştirilmesini istiyor. Ancak İran’daki bazı çevrelerin Azerbaycan’a yönelik olumsuz yaklaşımı, iki ülke arasında istikrarlı ve karşılıklı güvene dayalı siyasi ilişkilerin geliştirilmesini zorlaştırıyor.
İran’daki bazı çevreler Azerbaycan’ı kendileri açısından bir tehdit olarak görüyor. Oysa Azerbaycan bugüne kadar İran’a karşı herhangi bir siyasi kampanyanın parçası olmadı ve Batı’nın İran’a yönelik ekonomik yaptırımlarına da katılmadı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve sonrasında yaşanan gerilim sırasında da Bakü taraflara itidal ve barış çağrısında bulundu ve İran’a yönelik saldırıları kınadı.
Pezeşkiyan faktörü
Tahran-Bakü ilişkilerinin geliştirilmesine ve mevcut gerilimin azaltılmasına katkı sağlayabilecek en önemli faktörlerden biri, hiç şüphesiz İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’dır.
Pezeşkiyan’ın Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile dostane ilişkileri ve Azerbaycan’la ilişkilerin geliştirilmesine verdiği önem dikkat çekiyor. Nitekim görüşmelerde, iki ülke liderleri arasında oluşan samimi ilişkilerin ikili ilişkilerin geliştirilmesine ve ortak projelerin uygulanmasının hızlandırılmasına olumlu katkı sağladığı vurgulandı.
Bana göre Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev’in İran ziyareti de öncelikle ilişkilerin belirli bir düzene oturtulması, açıkta kalan sorulara yanıt bulunması ve özellikle dış etkiler nedeniyle zarar görmeye açık olan İran-Azerbaycan ilişkilerinin daha da güçlendirilmesi amacı taşıyor. Şahin Mustafayev’in son dönemde gerçekleştirdiği diğer dış ziyaretlerde de benzer bir yaklaşımın öne çıktığı görülüyor.
Ziyaretin bir diğer amacının ise İran’ın üst düzey yönetiminde yaşanan değişikliklerin ardından ortaya çıkan yeni durumu yerinde değerlendirmek ve ikili ilişkiler açısından buna uygun adımları belirlemek olduğu düşünülebilir. İran’da yeni yönetim kadrosunun şekillenmesi ve savaş sırasında çok sayıda üst düzey yetkilinin hayatını kaybetmesi, Tahran’da yeni aktörlerle temas kurulmasını önemli hale getiriyor. Bu nedenle Azerbaycan açısından yeni yönetim kadrosuyla ilişkilerin geliştirilmesi ve iki ülke arasındaki iş birliğinin hangi alanlarda ilerletilebileceğinin yerinde değerlendirilmesi önem taşıyor.
Benim değerlendirmeme göre Azerbaycan’ın İran politikasında temel bir değişiklik beklenmemeli. Bakü, daha önce izlediği denge politikasını koruyarak İran’la ilişkilerin geliştirilmesine önem vermeye devam edecektir. Bununla birlikte Tahran’dan gelebilecek olası provokasyonlara veya sert söylemlere verilecek tepkilerde de bir değişiklik olmayacaktır.
Özellikle İran’da Azerbaycan’a karşı daha önce etkili olmuş grupların yeniden harekete geçirilmesi veya bu grupların etkisinin yeniden oluşturulmasına yönelik girişimlere Bakü’nün sessiz kalmayacağı değerlendirilebilir.
