ABD -İran savaşı tüm hızıyla sürüyor. ABD İran içindeki kritik askeri, ekonomik ve sivil hedeflerini bombalarken, İran da bölgede Amerikan üslerini ve ABD ile işbirliği içerisinde bulunan şirket ve tesisleri hedef alıyor. Tarafların hedef çeşitliliği ve hedef coğrafyası da giderek artıyor.
Tabii ki, bu savaşın Güney Kafkasya’daki denge ve süreçlere etkisi merak edilen en önemli konulardan biridir.
Savaş bir yandan Hazar Denizinin stratejik önemini de artırdı. (“Hürmüz blokadası” yazımıza bakın.)
Merak edilen bir başka kritik konu ise savaşta Güney Kafkasya ülkelerinin özelikle de Azerbaycan ve Ermenistan’ın tutumlarının nasıl olacağıydı. Savaşan her iki taraftan (ABD+İsrail ve İran) çeşitli zorlamalara ve sık -sık özellikle de sosyal medya üzerinden yapılan manipülasyonlara rağmen hem Azerbaycan, hem de Ermenistan İran savaşına müdahil olmadı. Esasen iyi komşuluk ve savaşan taraflarla dengeli ilişkileri koruyaran bir politika izlediler ve izlemeye devam ediyorlar.
İran savaşının Güney Kafkasya özelinde etkileyeceği bir başka konu ise TRIPP veya Zengezur Koridorunun kaderini nasıl etkilediğidir?
İran başında itibaren Zengezur/TRIPP Koridoruna karşı olduğunu her fırsatta ortaya koydu. Hem Azerbaycan, hem Ermenistan İran’ın bu muhalefetini aşmak için bir yandan hem bölgesel, hem de küresel güçlerin sürece katkısını artırmaya çalıştı, hem de İran’la pozitiv ilişkilerini güçlendirecek adımlar attı.
Ancak bir yandan sürece ABD ‘nin dahil olması, diğer yandan ise ABD-İran savaşı Zengezur/TRIPP projesine ilişkin İran’ın tavrını daha da sertleştirmiş görünüyor. Bu sertleşme Ermenistan’da parlament seçimleri sonrası TRIPP projesine ilişkin adımlara paralel olarak daha da güçlendir. Bu durum şu 2 soruya gündeme getirmiş durumda:
1. İran’ın TRİPP projesine yönelik tavrı nereye kadar sertleşe bilir?
2. İran TRİPP Projesine saldıra bilir mi?
Geçenlerde bu konuyu bir uzman arkadaşla müzakere etmiştik. Ona verdiğim cevabı burada da yazayım.
Benim kanaatimce, İran’ın TRIPP yoluna yönelik tavrını daha da sertleştirmesi yüksek bir ihtimaldir.
Hatta ABD-İran savaşının bu dinamiklerle sürmesi halinde İran yönetiminin TRIPP projesine İHA veya füzeyle saldırması ihtimali çok yüksektir.
Benim bu kanaatimi güclendiren nedenler ise şöyle sıralanabilir;
Öncelikle, İran’ın kendi etrafındaki ABD hedeflerini ve artık Amerikan iştiraklarını da sürekli vurduğunu görüyoruz.
İkincisi, İran daha önce Türkiye ve Azerbaycan’a (doğrudan üstlenmese de) füze ve İHA attı. Doğrudan saldırmadığı sadece Ermenistan var, TRIPP projesi İran’a bu bahanesi veriyor.
Üçüncüsü, Tahran TRIPP projesinden algıladığı tehdidi her fırsatta ve giderek sertleşen dozda dile getiriyor.
Dördüncüsü, Paşinyan yönetiminden TRİPP’den bu haliyle Rusya rahatsız ve İran üzerinden bir gözdağı Kremlin yönetimin de işine gelen bir gelişme olur. Rusya bu gelişmeni hem Ermenistan, hem diger bölge ülkeleri, hem de ABD ile pazarlık unsuru olarak kullanarak projede yer alma fırsatı olarak kullanır. Zaten Rus Dışişleri Bakan Yardımcısı Galuzin geçtiğimiz günlerde verdiği mülakatta TRIPP projesine İran ve Çin’in tepkilerini özellikle hatırlatmış ve Moskova’nın bu projeye katılımının TRIPP ‘in selameti için faydalı olacağını vurgulamıştı.
Beşincisi, Başbakan Paşinyan Ali Hamaney’in cenazesi merasimine katılırken kendisine ayetle verilen mesaj “bizi kandırma bedelini ödersin” biçiminde özetlenebilir. Bu mesajı TRIPP için ciddi bir uyarı olarak görmek gerekiyor bence.
TRIPP ‘e yönelik çalışmalara böyle bir saldırı sonrası ise İran resmileri çıkıp Türkiye və Azerbaycan örneklerinde olduğu gibidi “bunun bir yalançı bayrak operasyonu olduğunu” beyan etmeleri de asla sürpriz olmaz.
Ama yapılan bir küçük saldırı girişimi bile Ermenistan’da projenin yapımına hem ekonomik,hem politik, hem güvenlik, hem de psikolojik bağlamda çok ciddi sıkıntılar yaratır.
