Ortadoğu’da savaşların gerçek sonucu, çoğu zaman cephede değil; enerji sahalarında, lojistik koridorlarında ve yeniden yapılanma masalarında ortaya çıkar. İran ile yaşanan son gerilimin ardından Irak ve Suriye’de şekillenmeye başlayan tablo da bu açıdan dikkat çekicidir.
ABD’nin askeri ve diplomatik baskısıyla İran’ın bölgesel hareket alanının daraldığı yönündeki değerlendirmeler, özellikle enerji sektöründe yeni bir güç dağılımını beraberinde getiriyor. Kerkük sahalarında ABD merkezli ConocoPhillips’in etkisini artırması, Suriye’nin ise İran bağlantılı olduğu öne sürülen silah sevkiyatlarına karşı daha görünür bir tutum alması, bölgesel dengelerin yeniden yazıldığına işaret eden gelişmeler olarak okunabilir.
Bu tabloyu yalnızca enerji yatırımları veya güvenlik operasyonları üzerinden değerlendirmek eksik kalacaktır. Asıl mesele, yüzyılı aşkın süredir Ortadoğu’nun doğal kaynakları üzerinde etkili olan güç merkezlerinin değişen ağırlığıdır.
Bir dönem İngiliz jeopolitiğinin ve Anglo-Sakson sermayesinin belirleyici olduğu Irak petrolü, bugün giderek daha fazla Amerikan şirketlerinin ve Washington merkezli stratejik önceliklerin etkisine açılıyor. Bu durum, bazı gözlemciler tarafından klasik Anglo-Sakson nüfuzundan, ABD’nin daha doğrudan yön verdiği yeni bir güç mimarisine geçiş olarak yorumlanmaktadır.
Neo-con olarak tanımlanan Amerikan dış politika yaklaşımının temel hedeflerinden biri, yalnızca askeri üstünlük kurmak değil; enerji yollarını, ticaret koridorlarını ve bölgesel güç dengelerini Washington lehine yeniden şekillendirmektir. Son dönemde Irak ve Suriye’de yaşanan gelişmeler, bu stratejinin ekonomik ayağının da giderek görünür hâle geldiğini düşündürmektedir.
Elbette bu değerlendirme henüz kesinleşmiş bir tarihsel sonuç değildir. Bölgedeki dengeler son derece kırılgandır ve İran’ın nüfuzu tamamen ortadan kalkmış değildir. Ancak savaşların ardından oluşan yeni ekonomik haritaya bakıldığında, en büyük kazanımı elde eden aktörün Amerikan enerji ve güvenlik ekseni olduğu yönündeki görüş giderek daha fazla dile getirilmektedir.
Belki de bugün Ortadoğu’da yaşanan dönüşüm, klasik sömürgecilikten modern jeoekonomik rekabete geçişin yeni bir evresidir. Haritalar değişmiyor; fakat haritalar üzerindeki nüfuz alanları yeniden paylaşılıyor. Irak ve Suriye, bu yeni paylaşımın en kritik sahaları olmaya devam ediyor.
Tarih, savaşların kazananlarını çoğu zaman barış masasında yazar. Bugün görünen tablo ise, o masada sandalyelerin yeniden yer değiştirdiğini düşündürüyor.
YAKUPHAN OKUT
