Hürmüz ve Husiler krizi yeni arayışları peşinden getiriyor Orta Doğu’daki çatışmalar petrol fiyatlarını yükseltirken Azerbaycan, güvenli boru hatları ve Hazar üzerinden uzanan ulaşım bağlantıları sayesinde hem ekonomik gelirlerini artırabilir hem de bölgesel enerji siyasetindeki konumunu güçlendirebilir.
Bu noktada Azerbaycan durup dururken başörtüsü meselesi ile uğraşmayı bırakıp dünya ticaretindeki bu yeni gelişmeleri değerlendirmelidir. Zira yeni yol arayışları gündemde ve acilen Türkiye Ermenistan Azerbaycan üçlü barışını ön koşulsuz imzalamalıdır.
Petrol gelirleri: Brent fiyatlarının yükselmesi, Azerbaycan’ın petrol ihracat gelirlerini artırabilir. Ancak devlet bütçesine ve SOCAR ile SOFAZ’ın gelirlerine yansıma; üretim miktarına, ihracat sözleşmelerine ve mali yapıya bağlıdır.
BTC boru hattı: Bakü–Tiflis–Ceyhan hattı, Azerbaycan petrolünü Gürcistan ve Türkiye üzerinden Akdeniz’e ulaştırır. Bu rota, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarına doğrudan bağımlılığı azaltır. Ancak Azerbaycan’ın kendi üretimi ve mevcut kapasitesi sınırlı – Avrupa’nın enerji güvenliği: Orta Doğu’dan petrol veya LNG sevkiyatında aksama yaşanması, Avrupa’nın alternatif tedarikçilere ilgisini artırabilir. Azerbaycan bu ortamda doğal gaz ihracatını genişletmek için diplomatik ve ticari girişimlerini güçlendirebilir. Ancak boru hattı kapasitesi, üretim miktarı ve yeni yatırımlar nedeniyle bu artış kısa sürede sınırsız biçimde gerçekleşemez.
– Orta Asya enerjisinin taşınması: Kazakistan başta olmak üzere Hazar havzasındaki üreticilerin Azerbaycan üzerinden Batı pazarlarına ulaşması, Bakü’ye transit gelirleri ve lojistik avantajlar sağlayabilir. Fakat bu güzergâhın büyümesi; tanker kapasitesine, liman altyapısına, boru hattı bağlantılarına ve ticari anlaşmalara bağlıdır.
– Jeopolitik ağırlık: Enerji arzının güvenliğinin öne çıktığı bir dönemde Azerbaycan’ın Türkiye, Avrupa Birliği ve Orta Asya ülkeleriyle ilişkileri daha fazla önem kazanabilir. Ancak enerji ihtiyacının artması, Avrupa’nın bütün siyasi konularda Bakü’ye taviz vereceği anlamına gelmez.
Azerbaycan açısından temel risk
Petrolün uzun süre yüksek fiyatlarda kalması, küresel enflasyonu artırabilir ve ekonomik büyümeyi yavaşlatabilir. Bunun sonucunda petrol talebi düşerse fiyatlar yeniden gerileyebilir. Ayrıca Azerbaycan’ın ihracat gelirleri, yalnızca fiyatlara değil, üretim hacmine ve dış talebe de bağlıdır.
Sonuç olarak: Orta Doğu’daki kriz Azerbaycan’a daha yüksek petrol gelirleri, enerji transitinde genişleme ve diplomatik görünürlük fırsatları sunabilir. Ancak bu fırsatların kalıcı bir stratejik avantaja dönüşmesi, Bakü’nün mevcut altyapıyı ne ölçüde kullanabildiğine, ihracat kapasitesini artırmasına ve gelirlerini ekonomik çeşitlendirmeye yönlendirmesine bağlıdır.
Enerji nakil hatlarının yeni ipek yoluna dönüşmesi için Türkiye Ermenistan Azerbaycan ğçlğ barışının bir an önce imzalanmadı şart.
