Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te 14 Mayıs’ta Şanhay İşbirliği Örgütü’ne (ŞİÖ) üye devletlerin (Rusya, Çin, Hindistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Pakistan, Özbekistan, Tacikistan ve İran) güvenlik konseyi başkanlarının toplantısı yapıldı. Bu görüşme, 25 yıl önce kurulan Şanhay İşbirliği Örgütü’nün 31 Ağustos’ta Kırgızistan’da gerçekleştirilecek zirvesine hazırlık amacı taşıyordu.
Toplantıda konuşan Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu, ülkesinin pozisyonunu yansıtan fikirler dile getirdi. İlginçtir ki, ülkesinde Şoygu’nun etrafındaki halka giderek daralıyor. Savunma bakanı olduğu dönemde yardımcılarının çoğu yolsuzluk suçlamasıyla tutuklandı. Yolsuzluk eylemlerinde Şoygu’nun da adı geçiyor. Buna rağmen Rusya Başkanı Vladimir Putin, eski dostuyla ilgili karar vermekte henüz acele etmiyor ve Şoygu, ülkesini çeşitli etkinliklerde temsil etmeye devam ediyor.
Birincisi; Şoygu, Bişkek’teki konuşmasında ABD’nin politikasını sert bir dille eleştirerek, bu ülkenin uluslararası düzeni bozduğunu vurguladı. Oysa Ukrayna’ya karşı işgalci savaşı sürdüren ülke Rusya’dır. Şoygu, Şanhay İşbirliği Örgütü’nü çeşitli krizlere karşı mücadelede üye ülkelerin dayanışmasını güçlendirmeye çağırdı.
İkincisi; Şoygu, Rusya’nın Ukrayna’da hedefine ulaşana kadar savaşı sürdüreceğini bildirdi. Bu esnada Batı ülkelerini “çifte standart” uygulamakla suçladı. Şoygu’nun sözlerine göre, Rusya Ukrayna ile savaşta stratejik girişime sahiptir. Cephe bölgesinde ise reel durum farklıdır; Rusya işgal alanını genişletemiyor ve kayıplarının sayısı artmış durumda. Şoygu, Şanhay İşbirliği Örgütü’ne teşekkür ederek, üye ülkelerin BM Genel Kurulu’ndaki oylamalar sırasında Rusya aleyhindeki belgeye destek vermediklerini hatırlattı. Şoygu, ABD ve İsrail’in İran’a karşı savaşına karşı da ŞİÖ’nün dayanışma gösterdiğini söyledi. Oysa teşkilat üyelerinden Hindistan, İsrail aleyhindeki karar taslağının kabul edilmesini engelledi. Hindistan’ın İran ile iş birliğine rağmen, Yeni Delhi’nin İsrail ile de sıkı bir ortaklığı mevcuttur; örneğin iki ülke ortak askeri teknik üretim yapmaktadır. Hindistan Başbakanı Narendra Modi, bu yılın Şubat ayının son günlerinde İsrail’e gitmiş, bu ülkenin Başbakanı Binyamin Netanyahu ile iş birliğinin genişletilmesiyle ilgili görüşmeler yapmıştır. Bu nedenle Bişkek’teki toplantıda konuşan İran temsilcisi Ali Bageri Kani**, teşkilata değil, ülkesinin özel olarak Rusya’ya minnettar olduğunu söyledi: “Rusya, BM’de İran aleyhindeki tüm karar taslaklarının kabul edilmesini engelledi.”
Üçüncüsü; Sergey Şoygu, Afganistan’daki durumdan da bahsetti. Onun sözlerine göre Taliban rejimi, Afganistan’da IŞİD ve diğer terör örgütlerine karşı mücadele ediyor. Şoygu, Taliban rejiminin uyuşturucu yetiştiriciliği ve ticaretiyle de mücadele ettiğini bildirdi. Şoygu bu açıklamalarla Kremlin’in Taliban rejiminin faaliyetlerine olumlu baktığına işaret etti. Bu yaklaşım, Taliban ile karşı safta olan ŞİÖ üyesi Pakistan’ın hoşuna gitmeyecektir.
Şanhay İşbirliği Örgütü’ne üye devletlerin güvenlik konseyi başkanlarının görüşmesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin ziyareti gününe denk geldi. Teşkilat üyelerinden İran ve Rusya, ABD ile Çin arasındaki diyaloğun genişlemesinden endişelidirler. Şanhay İşbirliği Örgütü’ne üye devletler arasında farklı çıkarlar olduğu için, Rusya ve İran bu teşkilatı anti-Amerikan ve anti-NATO blokuna dönüştüremeyecekler. Pekin’de ise Donald Trump ile Çin lideri Şi Cinping arasında sözlü anlaşmalar elde edildi:
1. İki ülke ekonomik ve ticari ilişkileri düzenlemeye çalışacaklar.
2. İki ülke, Hürmüz Boğazı’nda gemilerin serbest hareketinden yana olduklarını beyan ettiler.
3. Pekin, İran’ı silahlandırmayacağına dair Washington’a söz verdi. Pekin’in bu vaadini nasıl yerine getireceğini zaman gösterecek. Her durumda Çin, nükleer silah üretiminde İran’a yardım etmeyeceğine söz verdi.
Anlaşmaya varılamayan nokta ise ABD’nin Tayvan ile askeri iş birliğinden vazgeçmemesidir. Washington, Çin’in lehine olacak şekilde Tayvan ile askeri dahil her türlü iş birliğinden vazgeçmeyecektir.
Elhan Şahinoğlu: ŞİÖ ABDye karşı İran’ı mı destekleyecek
