Elhan Şahinoğlu: İran’da Kontrol Kaybedildi: Diyalog Bitti, Sırada Dış Müdahale mi Var?

Olayların gidişatı gösteriyor ki, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan durum üzerindeki kontrolünü tamamen kaybetmiş durumda. Protestoların ilk günlerinde yaptığı “diyalog kuralım” ve “protestoculara ateş açmayın” çağrılarını duyan olmadı. İslam Devrim Muhafızları Ordusu (Hamaney’e bağlı güçler) kendi bildiğini okuyor; emir doğrudan dini liderden ve azgınlaşmış generallerden geliyor. Onların kaybedecek hiçbir şeyi yok, bu yüzden “öldür” emrini verdiler; katliamın boyutu genişledi.

Mesud Pezeşkiyan’ın yeni açıklamalarının da bir önemi kalmadı. Pezeşkiyan yine, vatandaşların barışçıl bir şekilde protesto yapma hakkı olduğunu ve hükümetin halkın sesini dinlemeye hazır olduğunu söyledi. Ancak bunun hemen ardından, “aynı zamanda şiddet ve kargaşanın kabul edilemez olduğunu ve bu tür durumlara karşı sert önlemler alınacağını” belirtti. İnsanlara ateş açanlar, barışçıl protestocularla isyancılar arasında bir ayrım yapmıyor; ölenlerin arasında her iki gruptan da insanlar var.

Diyalog imkânları tükendi, sırada dış müdahale var.

Jeopolitik Analiz ve Değerlendirme

Bu metin, bölgedeki aktörlerin (Türkiye, Azerbaycan ve Batı) İran’a bakışını şekillendiren birkaç kritik noktayı doğrular nitelikte:

1. Pezeşkiyan’ın “Vitrin” Rolü: Metne göre Pezeşkiyan, Batı’ya ve halka karşı “ılımlı” bir maske olarak kullanıldı ancak gerçek güç (silahlı güç), generallerin ve dini liderin elinde kalmaya devam etti. Bu durum, reform çabalarının İran sisteminde imkansız olduğunu gösteriyor.

2. Generallerin “Son Çırpınışı”: “Kaybedecek bir şeyleri yok” ifadesi, askeri elitin rejimin çökmesi durumunda yargılanacaklarını bildikleri için şiddeti son raddesine kadar tırmandıracaklarını anlatıyor.

3. Dış Müdahale Meşruiyeti: Hükümetin kendi halkına ateş açması ve Cumhurbaşkanı’nın bile orduyu durduramaması, uluslararası kamuoyunda (özellikle ABD ve İsrail nezdinde) bir “insani müdahale” veya “rejimi devirme operasyonu” için gerekli olan meşru zemini oluşturuyor.
Elhan Şahinoğlu