Ukrayna’nın 24-25 Temmuz tarihlerinde Hazar havzasındaki Rus hedeflerine – Filanovski petrol platformuna, Molniya füze gemisine ve yaptırıma tabi yük gemilerine – saldırılar düzenlemesi yeni bir jeopolitik kriz yarattı.
Bu çatışma hattı, Rusya-Ukrayna savaşının diğer bir aktörü olan İran’ın Kiev ile halihazırda gergin olan ilişkilerini daha da körüklüyor.
İranlı yetkililer ve medya, 26 Temmuz’da Ukrayna güçlerinin Rusya’ya askeri yük taşıyan bir İran ticaret gemisine de saldırı düzenlediğini ve sonucunda bir mürettebat üyesinin hayatını kaybettiğini bildiriyor. Tahran bu saldırıları sert bir dille kınayarak Ukrayna’yı intikamla tehdit ediyor.
Mevcut durumda Hazar Denizi, iki büyük savaşın – Rusya-Ukrayna ve ABD-İran çatışmasının – kesişme noktasının sınırındadır. Bu durum, küresel koalisyonların mücadele hatlarının artık Hazar havzasında güç pozisyonuna dayalı adımlarla kendini gösterdiğini ortaya koyuyor.
Hazar’ın askeri eskalasyon yarıçapına dahil olması, aynı zamanda ABD-İsrail ittifakının İran’ın bölgesel faaliyetlerine karşı bir sonraki hamlesi olarak okunabilir. Öte yandan, Rusya-Ukrayna savaşı fonunda Washington’un Rusya’ya karşı baskı noktası olarak tam da Hazar’ı seçtiği yönünde bir izlenim oluşuyor. Bu adım, Moskova’nın Körfez bölgesindeki ABD askeri hedeflerini vurmasında İran’a hassasiyet kazandırmasına karşı bir strateji olarak da değerlendirilebilir.
Daha geniş bağlam ise süreçlerin arkasındaki gerçek nedenlere dair 3 temel ihtimali ön plana çıkarıyor:
Moskova, ezeli rakibi olan ABD’ye karşı stratejik mücadelesinde İran’ı bir etki ve baskı aracı olarak kullanıyor.
ABD ve İsrail, Ukrayna’daki savaştan yararlanarak rakiplerinin bölgesel pozisyonlarını ve askeri-lojistik hatlarını dengelemeye çalışıyor.
Çin’in Orta Doğu’daki çıkarları büyük bir risk aralığında dalgalanıyor. Nitekim Pekin’in enerji ithalatının yaklaşık yarısı Orta Doğu ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor. Ortaya çıkan yeni gerçeklik, Çin’in ekonomik varlıklarının dolaylı olarak Hazar bölgesinde de test edildiği anlamına geliyor…
Aqşin Kerimov,
Siyasi Analist
Aqşin Kerimov: Rusya Ukrayna savaşı ve İran kartı
