Aqşin Kərimov: İran Çevresinde Gelişmeler ve Rusya Hamlesi

Venezuela olaylarının İran üzerindeki olası etkilerinden bahsederken önemli bir bilgiye odaklanmıştım ancak o kısmı ön plana çıkarmamıştım.
ABD ve İsrail, İran’a karşı askeri operasyon veya güç kullanımının farklı seçeneklerini bir tehdit olarak kullanırken Rusya faktörü gün yüzüne çıktı.
İran’ın kendi stratejisi karmaşıktır; bölgesel ve küresel piyasalardaki konumu da çetrefillidir. Bu durum, İran ile ilgili strateji yürüten ülkelerin politikalarını da zorlaştırmakta ve yüksek riskler sunmaktadır.
Henüz ABD, Nicolas Maduro’yu tutuklamadan önce, uluslararası medyaya gizlilik kaydıyla önemli bir bilgi sızdırılmıştı.
“Amwaj.media” tarafından elde edilen bilgilere göre, İran ve İsrail son zamanlarda “ortak bir dost” aracılığıyla gizli mesaj alışverişinde bulundular. O “ortak dost”, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’dir.
Bilgili bir kaynağın aktardığına göre, dolaylı yoldan yürütülen bu iletişim bir anlaşmaya varmaktan ziyade, durumun daha da gerginleşmesini (eskalasyonu) önlemeye yöneliktir. Tahran’daki üst düzey bir siyasi kaynak, isminin gizli tutulması şartıyla, İsrail ile bu dolaylı temasın yakın zamanda gerçekleştiğini doğruladı.
İran ve İsrail, “ortak dost” Putin’i, askeri operasyonları yeniden başlatmama niyetlerini birbirlerine iletmek için diplomatik bir köprü olarak kullandılar. Bu önemli bir gelişmedir ve yeni dünya düzeninde İran ile İsrail arasındaki düşmanlık seviyesini asgariye indirerek, birbirleriyle rekabet eden devletlere dönüşmeleri için gereken geçişin işaretidir.
Kısa vadede bu pek gerçekçi görünmese de uzun vadede, yeni dünya düzeni kurulduğunda, İran ve İsrail’in eski sert retorik modelinden kopacakları öngörülebilir. Mevcut durumda ise hem İran hem de İsrail askeri operasyonlardan kaçınmaktadır.
İran Tarafının Çekinme Nedenleri:
• Ülke içinde iktidar karşıtı devam eden protestolar ve ABD Başkanı Donald Trump’ın defalarca tekrarladığı askeri müdahale tehditleri.
• Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney’in halefliği uğruna verilen kritik mücadelenin İran elitlerine, güvenlik ve istihbarat yapılarına olumsuz etkileri. Bu bağlamda, İran’daki protestoların bir kısmında rakip kliklerin gölgesinin olması muhtemeldir.
• Hamaney başta olmak üzere üst düzey yetkililerin, “isyanlar” ile “protestolar” arasında ayrım yaparak iç durumu normalleştirmek için bir denge arayışında olması. Muhtemelen İran, ABD tehditleri altındayken protestolara etkili tepki verme imkanının kısıtlanmasından endişe ediyor.
• İran’ın jeopolitik varlıklarının sınırlanması; Orta Doğu ve Güney Kafkasya’ya stratejik erişim imkanlarının daralması. Bu durum, olası bir savaşta İran’ın manevra kabiliyetini düşürüyor. Üstelik İran, kritik bir askeri tırmanma senaryosunda ne Çin’den ne Rusya’dan ne de Hindistan’dan destek alabilecektir.
İsrail Tarafının Çekinme Nedenleri:
• İsrail, İran içinde etkili bir istihbarat ağı kurmuş ve Tahran’ın bölge stratejisini sarsmış olsa da, doğrudan bir savaş modeli “yüksek riskli bir senaryo”dur.
• İsrail, Haziran 2025’teki 12 günlük savaşla İran’a ciddi zarar verme kapasitesini göstermiştir ancak İran’ın yanıtları da İsrail için beklenmedik olmuştur. Savaşın uzaması durumunda İran’ın İsrail altyapısına vereceği büyük ölçekli zarar kaçınılmazdır. İsrail, şimdi bir saldırı için ödemesi gereken bedelin çok daha yüksek olacağını hesaplıyor.
• İsrail’in uzun süreli bir savaş yürütebilmesi için ABD’nin güçlü desteği şarttır. Ancak 12 günlük savaş gösterdi ki, ABD İsrail’e konvansiyonel bir savaş yürütmesi için tam destek sağlamamaktadır.
• İran’a doğrudan saldırı senaryosu sadece İran’ı değil, tüm bölgeyi istikrarsızlığa sürükleyebilir ve küresel piyasalar bundan ağır darbe alabilir.
Bu nedenler; ABD, İsrail ve İran’ın savaştan kaçınmak için itidalli davranma ve kararları erteleme önceliğini güçlendiriyor.
Ancak Rusya’nın İsrail ile İran arasındaki “sükunet” rejimine aracılık etmesi, Rusya-ABD rekabetinde ek bir jeopolitik çatışma yaratabilir. Bu durum, Rusya’nın arabuluculuk çabalarını kullanarak İran içinde bir jeopolitik ağ kurma operasyonu bağlamında, ABD ile olan mücadelenin kodlarını değiştirecek bir seviyeyi belirlemektedir.
SONUÇ
Venezuela modelinin İran’da uygulanması oldukça sorunlu görünmektedir; Washington ve Tel Aviv, ideolojik bir temelde çalışan İran stratejisinin etrafındaki kitleye karşı güvenilir bir mekanizma kuramamaktadır.
İran ile İsrail arasında askeri eskalasyon riskleri sürse ve her iki ülke de askeri sistemlerini çatışmaya hazır tutsa da, açık savaştan kaçınma davranışları gündemdedir. Bu bakımdan, İran’a karşı istihbarat savaşının devam etmesi ve hatta şiddetlenmesi çok daha olasıdır.
Aqşin Kərimov