Մանվել Սարգսյան: Ամերիկայի հարձակումը Իրանի վրա անակնկալ էր՞

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի վրա երկար սպասված հարձակումը անակնկալ չէր։ ԱՄՆ-ի վճռական նվիրվածությունը իրանական խնդրի ռազմական լուծմանը արդեն իսկ ակնհայտ էր ԱՄՆ-Իսրայել նախորդ ռազմական հարձակման ժամանակ։ Միակ նորությունն այն է, որ այս անգամ աշխարհը անմիջապես բախվեց բոլորովին այլ ռազմական իրավիճակի։

Անցյալ տարվա տասներկուօրյա պատերազմի համեմատ, Իրանի ռազմական դիմակայության ներկայիս փուլը Իսրայելի և ԱՄՆ-ի հետ որակապես տարբեր է։ Ռազմական գործողությունների հենց սկզբից Իրանը պատերազմը տարածեց իր սահմաններից դուրս։ Եվ չնայած նշված պատճառը տարածաշրջանում ԱՄՆ ռազմական բազաների դեմ պատասխան հարվածներն էին, արագ պարզ դարձավ, որ Իրանի մարտավարության իրական դրդապատճառը այլ էր։ Քաղաքացիական օդանավակայանների ավիրումը ցույց տվեց, որ Իրանը մտադիր էր ստիպել տարածաշրջանի երկրներին այս հակամարտությունում իր համար բարենպաստ դիրք գրավել։ Հնարավոր է՝ կար որոշակի հույս, որ տարածաշրջանի երկրները կդիմադրեին պատերազմին և կստիպեին ԱՄՆ-ին հրաժարվել ռազմական գործողություններից։ Սակայն մի քանի օրվա ընթացքում պարզ դարձավ, որ Իրանի մարտավարությունը սկսում է ընդլայնել պատերազմի մասնակիցների շրջանակը. Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Գերմանիան հայտարարել էին Միացյալ Նահանգներին աջակցելու իրենց մտադրության մասին։

Արդյո՞ք սա Իրանի մտադրությունն էր, դեռևս պարզ չէ։ Սակայն տարածաշրջանի այլ երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի համար պետք է պարզ լինի, որ Իրանի մարտավարությունը կարող է ավելի ընդլայնել ռազմական գործողությունների աշխարհագրությունը, այդ թվում՝ Կովկասի ուղղությամբ։ Պատահական չէ, որ Իրանում ցույցերի ժամանակ հայկական դրոշներ այրելու մասին հաղորդագրություններ հայտնվեցին՝ ակնարկելով Հայաստանի դաշնակցությանը ԱՄՆ հետ։ Կասկածները, որ Ադրբեջանը կարող է օգնել Իսրայելի ջանքերին, նույնպես չեն սպառվել։ Իրանի ներսում ռազմական գործողությունների և բողոքի ցույցերի փոխկապակցվածությունը ստեղծում է ավելի մեծ բարդություններ քաղաքական գործընթացի համար։ Աճող թվով սուբյեքտներ այս «խառնաշփոթում» ռեսուրսներ կփնտրեն իրենց շահերը առաջ մղելու համար։

Ամեն դեպքում, տարածաշրջանի երկրների իշխանությունները պետք է զգուշանան ԱՄՆ հայտարարված պատերազմական նպատակներից և կենտրոնանան պատերազմի բովանդակության և բնույթի, ինչպես նաև դրա ընթացքի վրա։ Բոլոր նրանք, ովքեր սովոր են ներկայիս իրադարձությունները գնահատել որպես «ազատության աջակցություն» և «ահաբեկչության դեմ պայքար», պետք է սթափվեն։ Առաջադեմ ժողովրդավարական աշխարհի և ավտորիտար երկրների միջև բախման օրերը վաղուց անցել են։ Սառը պատերազմի դարաշրջանի հիմնարար սկզբունքները նույնպես անցյալի մաս են կազմել։ Ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և մարդու իրավունքների նկատմամբ հավատարմության հույսերը գոլորշիացել են։ Ժողովրդավարությունը որպես արտաքին քաղաքականության արժեք նույնպես կորցրել է իր արժեքը ապշած աշխարհի աչքերում: Այսօր օրակարգը որոշում են ազգային շահերը և այդ շահերին աջակցելու համար ուժ կիրառելու իրավունքը: Միացյալ Նահանգներն ինքն է հոգնել բոլորին համոզելուց դրանում: Միացյալ Նահանգներն այլևս այն երկիրը չէ, որը որպես գերիշխող՝ քսաներորդ դարում կառուցել է ինքնիշխան երկրներ և միասնական քաղաքական աշխարհ: Այսօր այս երկիրը աշխարհ է կառուցում «խաղաղություն պատերազմի միջոցով» և «Ամերիկան նախևառաջ» սկզբունքների հիման վրա: Այս քաղաքականության մեջ նույնիսկ ազգային պետությունների և նախկին դաշնակիցների ճակատագիրը նրան չի հետաքրքրում: Նման իրավիճակում իմաստ չունի խոսել քաղաքական լաբիրինթոսում խճճված Ռուսաստանի և Չինաստանի որևէ կարողության մասին։ Նրանք կարող են միայն «հանձնել» իրենց նմաններին։

Իրավիճակային դաշինքները մնում են վերջին միջոցը: Ժամանակին իմանալը, թե որտեղ կանգ առնել և ում միանալ՝ պահի միակ իմաստությունն է: Կոլեկտիվ անվտանգությունը հնարավոր է միայն այս ձևով: Սա պահանջում է իմաստություն, և դրա համար անհրաժեշտ է հաղթահարել համակրանքների և հակակրանքների վրա հիմնված դատողությունները: Եթե անհրաժեշտ լինի, և՛ համակրանքների և հակակրանքների »արժանացողները» անողոք կերպով սպանում են երեխաներին և ցեղասպանություն են իրականացնում: