İsrail’in Suriye’ye yönelik saldırılarının ardından Türkiye’nin Şam’la enerji alanındaki iş birliğini hızlandırması, Ankara ile Tel Aviv arasındaki bölgesel rekabeti yeniden gündeme taşıdı.
Rusya Bilimler Akademisi’ne bağlı INION Yakın ve Sovyet Sonrası Doğu Bölümü Başkanı, Moskova Devlet Dilbilim Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika Bölümü Profesörü Vladimir Avatkov, İzvestiya’ya yaptığı değerlendirmede dikkat çekici bir gelişmeye işaret etti. Avatkov, İsrail’in Şam’a düzenlediği saldırıların ertesi günü Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın Suriye’nin başkenti Şam’ı ziyaret ettiğini belirtti.
Bayraktar’ın ziyareti sırasında taraflar fosfat alanında iş birliğini öngören bir mutabakat zaptı imzaladı. Çerçeve anlaşmanın maden sahalarının geliştirilmesi, bir zenginleştirme tesisi kurulması ve limana kadar uzanacak demiryolu hattının inşasını kapsadığı belirtildi. Söz konusu mutabakatın kısa süre içinde ticari bir sözleşmeye dönüştürülmesinin planlandığı kaydedildi.
Avatkov ayrıca Birecik-Halep elektrik hattının devreye alınmasıyla Türkiye’nin Suriye’ye elektrik ihracatının yaklaşık üç kat artarak 800-900 megavat seviyesine çıkmasının beklendiğini söyledi. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın (TPAO) da Suriye’nin kara ve deniz sahalarında sismik araştırma ve sondaj çalışmalarına başlamaya hazırlandığını ifade etti.
Uzman, “İsrail havalimanlarının pistlerini vururken, Türkiye elektrik hatları ve demiryolları inşa ediyor. Suriye’de kimin daha kalıcı bir şekilde yerleşeceği gökyüzünde değil, sahada belirleniyor” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye-İsrail ticareti devam ediyor
Avatkov, Ankara ile Batı Kudüs arasındaki ilişkilerde de dikkat çekici bir çelişkiye işaret etti. Uzman, Türkiye ile İsrail arasındaki deniz ticaret hacminin ağustos ayında yaklaşık 110 bin tona ulaştığını belirterek, İsrail menşeli malların Türkiye limanlarına farklı ülke bayrakları altında taşındığını ve bu kapsamda yaklaşık 90 bin tonluk yükleme gerçekleştirildiğini söyledi.
Avatkov, bu ticaretin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İsrail yönetimine yönelik sert açıklamalarına rağmen sürdüğünü vurguladı.
“Erdoğan, Netanyahu ile sözlü olarak çatışıyor ve İsrail’in ‘faşist’ rejimiyle ticaret yapılmadığını söylüyor. İsrail ise Türkiye’yi tehdit ediyor ve Ankara’nın çıkar alanındaki Suriye’ye saldırıyor. Buna rağmen ticaret devam ediyor” ifadelerini kullandı.
Rusya merkezli RUSSTRAT Enstitüsü Direktörü Elena Panina ise İsrail’in Suriye’ye yönelik saldırılarının Türkiye’nin ülkedeki askeri varlığını güçlendirmesinin önüne geçmeyi amaçladığını savundu.
Panina, Washington’ın Suriye politikasındaki çelişkilere de dikkat çekti. ABD’nin nisan ayı ortasında Suriye’den askerlerini çekerek Türkiye’ye bölgede daha geniş hareket alanı bıraktığını belirten Panina, bunun aynı zamanda Suriyeli Kürtlerin kendi devletlerine ilişkin beklentilerinin sona ermesi anlamına geldiğini söyledi.
Analist, buna karşın ABD-Türkiye ilişkilerinde başka sorunların bulunduğunu ifade etti.
Panina, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil edilmesi ve bu uçaklardan 100 adet satın almasının halen ertelendiğini hatırlattı. Resmi gerekçenin Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerine sahip olması olduğunu belirten Panina, F-35 satışına ilişkin sürecin çıkmaza girdiğini kaydetti.
Panina ayrıca İsrail lobisinin de Türkiye’nin Amerikan yapımı beşinci nesil savaş uçaklarını edinmesine kesinlikle karşı çıktığını savunarak, Ankara’nın F-35 programına dönüşünün önündeki engellerden birinin de bu olduğunu ifade etti.
Fuad Safarov Kafkassam Moskova
