Ukrayna’nın Rus enerji altyapısına yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarının yol açtığı yakıt sıkıntısı, yalnızca Rusya’yı değil, enerji tedarikinde Moskova’ya bağımlı Orta Asya ülkelerini de etkilemeye başladı. Mevsimsel talebin arttığı dönemde yaşanan kriz, özellikle Kırgızistan ve Tacikistan’da ciddi sonuçlar doğuruyor.
Moscow Times’ın aktardığına göre, Kırgızistan genelindeki akaryakıt istasyonlarında yüksek oktanlı benzin sıkıntısı baş gösterdi. Krizin büyümesini önlemek isteyen hükümet, akaryakıt ve madeni yağ fiyatlarına kontrol mekanizması getirdi.
Rusya ise iç piyasadaki arz sıkıntısını hafifletmek amacıyla benzin ve jet yakıtı ihracatına çeşitli kısıtlamalar uygulamaya başladı. Yılın ilk beş ayında Kırgızistan’ın tükettiği benzin ve dizelin yaklaşık üçte ikisi Rusya’dan sağlanmıştı.
Tacikistan’da yetkililer resmi olarak yakıt kıtlığını kabul etmese de, fiyatlardaki hızlı yükseliş dikkat çekiyor. Asia-Plus’ın verilerine göre, mayıs sonundan haziran ortasına kadar geçen üç haftalık süreçte düşük oktanlı benzinin litre fiyatı yaklaşık yüzde 9 arttı. Dizel yakıttaki artış ise daha yüksek seviyelere ulaştı.
Yakıt ihtiyacının neredeyse tamamını Rusya’dan karşılayan Tacikistan’ın, alternatif kaynak oluşturmak amacıyla İran’dan akaryakıt ithalatı seçeneğini değerlendirdiği belirtiliyor.
Bölgenin en kalabalık ülkesi olan Özbekistan da krizden etkilenmeye başladı. Özbekistan Havayolları, jet yakıtı tedarikindeki sıkıntılar nedeniyle Rusya seferlerinin sayısını azaltma kararı aldı.
Enerji kaynakları bakımından daha avantajlı konumda bulunan Kazakistan ise şimdilik krizi daha kontrollü yönetiyor. Ülke, Atyrau Rafinerisi’nde devam eden planlı bakım çalışmalarına rağmen bir aydan fazla yetecek yakıt stokuna sahip olduğunu açıkladı. Rafinerideki bakımın 10 Temmuz’da tamamlanması bekleniyor.
Buna rağmen Astana yönetimi de olası yeni arz sorunlarına karşı tedbir alıyor. Kazinform’un haberine göre Kazakistan, gelecekte yaşanabilecek enerji şoklarına karşı Çin’den yakıt ithal edilmesi seçeneğini değerlendiriyor.
Rus yetkilileri ülkedeki durumu “kolay değil ancak kontrol altında” sözleriyle tanımlasa da, tablo bunun aksini gösteriyor. RFE/RL’nin aktardığına göre, Ukrayna’nın enerji tesislerine yönelik yoğunlaşan İHA saldırıları nedeniyle Rusya’nın 83 federal bölgesinin en az 55’inde ciddi yakıt sıkıntısı yaşanıyor. Bazı şehirlerde akaryakıt eksikliği nedeniyle çöp toplama gibi temel belediye hizmetleri dahi aksıyor.
Krizin önümüzdeki haftalarda daha da derinleşebileceği değerlendiriliyor. 1 Temmuz’da Ukrayna’ya ait İHA’lar, cephe hattından 1.300 kilometreden fazla uzaklıktaki Başkurdistan’ın Ufa kentinde bulunan önemli bir petrol rafinerisini vurdu. Aynı saldırı dalgasında Penza bölgesindeki füze bileşenleri üreten bir tesis de hasar gördü.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski ise Rusya’nın stratejik altyapısına yönelik saldırıların süreceği mesajını verdi. X platformundan yaptığı açıklamada, “Rusya’ya yönelik uzun vadeli baskı stratejimizi adım adım hayata geçiriyoruz. Bu, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü saldırılara verilen meşru bir karşılıktır. Kalıcı barışın sağlanabilmesi için Rus yönetiminin bunu anlaması gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
