Giriş
İkinci Dünya Savaşı’nın en kritik cephelerinden biri olan Girit Adası, Doğu Akdeniz’deki eşsiz coğrafi ve stratejik konumu nedeniyle hem Müttefik Devletler hem de Mihver Devletleri özellikle de Almanya için hayati bir önem taşımıştır. Ada; İngiliz donanması ve hava kuvvetleri için ileri bir üs niteliği görürken, aynı zamanda İtalya’ya yönelik operasyonları kolaylaştırmakta ve Libya’ya gönderilen düşman ikmal hatlarını tehdit etmeye imkan tanımaktaydı. 1941 yılının Mayıs ayında Alman kuvvetlerinin başlattığı ve hava indirme birlikleriyle gerçekleştirilen Girit Muharebesi, savaşın seyrini değiştiren kırılma noktalarından biri olmuştur.
1. Girit’e Yönelik Alman Hava İndirme Operasyonları ve İlk Savaş Değerlendirmeleri (Mayıs 1941)
Girit Muharebesi’nin ilk günlerinde Avam Kamarası’nın dağılmak üzere olduğu bir sırada konuşan Başbakan Winston Churchill, adaya yoğun hava bombardımanı ve hava birlikleriyle ciddi bir saldırı başlatıldığını bildirmiştir. Özellikle Suda Körfezi ve çevresindeki havaalanları yoğun şekilde bombardımana tutulmuş, ardından Canea-Maleme bölgesine paraşüt ve gliderlerle yaklaşık 1.500 ila 3.000 düşman askeri indirilmiştir. Operasyona katılan birliklerin büyük bir kısmının Yeni Zelanda askerlerinin üniformasına benzeyen giysilerle görünmesi dikkat çekmiş, ancak Churchill bu konuda kesin bir bilgi olmadığını ve sahadaki kararın komutanlara bırakılması gerektiğini ifade etmiştir.
Almanlar bu operasyonları Stuka daldırma bombardıman uçakları ve Messerschmitt savaş uçaklarının desteğiyle gerçekleştirmiştir. Heraklion ve Retimo bölgelerinde de yoğun paraşütçü saldırıları gözlemlenmiştir. Maleme havaalanı ve çevresinde şiddetli çatışmalar yaşanmış; Alman kuvvetleri yerel bazı başarılar elde etse de bu durum ağır kayıplar pahasına gerçekleşmiştir. Canea ile Maleme arasındaki askeri hastanenin bir süreliğine düşman tarafından ele geçirilmesi ve ardından müttefiklerce tekrar geri alınması, sahadaki çatışmaların ne kadar çetin geçtiğini göstermiştir.
Deniz cephesinde ise Almanların deniz yoluyla asker çıkarma girişimleri İngiliz donanması tarafından engellenmeye çalışılmıştır. Girit’e doğru ilerleyen bir düşman konvoyu durdurulmuş, nakliye gemileri ve konvoyu koruyan bir muhrip batırılmıştır. Buna rağmen Almanların daha büyük çaplı bir deniz nakliye hazırlığında olduğu ve yaklaşık otuz gemilik yeni bir konvoyun fark edildiği rapor edilmiştir.
2. Stratejik Kayıplar ve İngiltere’nin Orta Doğu Politikası Üzerine Tartışmalar (Haziran – Ekim 1941)
10 Haziran 1941 tarihinde Avam Kamarası’nda yapılan oturumlarda, Girit’in Alman kuvvetleri tarafından ele geçirilmesinin nedenleri, savaşın seyri ve bunun İngiltere’nin Orta Doğu stratejisine etkileri derinlemesine masaya yatırılmıştır. Milletvekilleri, adanın büyük ölçüde hava indirme birlikleri ve paraşütçüler sayesinde düşmesinin askeri strateji açısından önemli bir yenilik olduğuna dikkat çekmişlerdir.
Eleştiriler özellikle iki temel noktada yoğunlaşmıştır:
Adadaki hava alanlarının yetersizliği,
Hava gücü eksikliği.
Almanya’nın Yunanistan’daki hava üslerini hızla kullanıma hazır hale getirmesi Girit’e yönelik yoğun bir hava saldırısını mümkün kılmış, İngiliz kuvvetleri Alman hava üstünlüğü karşısında zorlanırken kara birliklerinin savunması da zayıflamıştır. Adanın kaybedilmesi, özellikle İskenderiye ve Mısır’daki İngiliz kuvvetleri açısından ciddi bir risk doğurmuştur.
Savaşın insan unsuru yansıması ise aynı yılın sonbaharında meclis gündemine taşınmıştır. 7 Ekim 1941 tarihinde Milletvekili Josiah Wedgwood, Yunanistan ve Girit’te savaşan Filistinli askerlerin durumunu sormuştur. Savaş Bakanlığı’na sunulan verilere göre, bölgede görev yapan Filistinli askerlerden 1.541 kişinin savaş esiri olduğu düşünülmektedir. Bu askerlerin Yahudi ve Arap kökenli oranları ile teslim olmadan önce serbest bırakılanların sayısı konusundaki belirsizlik, dönemin Orta Doğu’daki karmaşık insan kaynakları tablosunu gözler önüne sermiştir.
3. Askeri Kayıplar ve Savaşın Bilançosu (1941-1944)
12 Aralık 1944 tarihinde Avam Kamarası’nda, Yunanistan ve Girit’in Alman-İtalyan işgalinden kurtarılması için yürütülen askeri operasyonlarda İngiltere’nin verdiği kayıplar resmi olarak kamuoyuyla paylaşılmıştır. Muhalefetin Girit’in kurtarılmasında başka müttefik devletlerin aktif katılıp katılmadığı yönündeki sorularına yanıt veren Dışişleri Bakanı Anthony Eden, Alman kuvvetleri bölgeden çekilene kadar İngiltere’ye bağlı kara, hava ve deniz kuvvetlerinin toplamda yaklaşık 20.000 askeri kayıp verdiğini açıklamıştır. Ölen, yaralanan, kaybolan ve esir düşenleri kapsayan bu kayıpların büyük bölümü 1941 yılındaki çatışmalarda meydana gelmiştir.
İnsan zayiatının yanı sıra çok büyük maddi ve askeri donanım kayıpları da yaşanmıştır. 1941 yılındaki Girit Muharebesi sırasında İngiliz hava kuvvetleri adada ve bölgede yaklaşık 35 ila 47 uçak kaybetmiş, bu uçakların önemli bir kısmı henüz havalanamadan Alman bombardıman uçakları tarafından yerde imha edilmiştir. Adadaki müttefik birliklerini tahliye etmeye çalışan ve Alman hava üstünlüğüne karşı ağır bir sınav veren İngiliz donanması ise savaş boyunca 3 kruvazör (HMS Gloucester, HMS Fiji, HMS Calcutta) ve 6 muhrip (HMS Juno, HMS Greyhound, HMS Kelly, HMS Kashmir, HMS Imperial, HMS Hereward) kaybetmiştir; ayrıca 2 zırhlı, 1 uçak gemisi (HMS Formidable) ve 3 kruvazör de Alman hava saldırılarında ağır hasar alarak uzun süre savaş dışı kalmıştır.
Sonuç
Girit Muharebesi, İkinci Dünya Savaşı tarihinde hava indirme birliklerinin ve paraşütçü operasyonlarının konvansiyonel harpteki gücünü ve belirleyiciliğini kanıtlayan ilk büyük örneklerden biridir. İngiliz İmparatorluğu için hem stratejik bir üssün kaybetilmesi hem de insan gücü ve donanım bakımından ağır bir faturayla sonuçlanmıştır. Avam Kamarası tutanaklarına ve Churchill’in meclisteki bilgilendirmelerine yansıyan süreç; İngiltere’nin Doğu Akdeniz’deki savunma hatlarının kırılganlığını, Alman hava üstünlüğünün doğurduğu taktiksel avantajları ve savaşın İngiliz siyasetindeki yankılarını inceden inceye ortaya koymaktadır. Girit’in düşüşü, Müttefiklerin Orta Doğu stratejilerini yeniden gözden geçirmesine zemin hazırlayan tarihi bir dönüm noktası olmuştur.
Hansard House of Commons Debates 20 Mayıs 1941, vol.371, c.1497
Hansard House of Commons Debates 21 Mayıs 1941, vol.371, c.1543
Hansard House of Commons Debates 22 Mayıs 1941, vol.371, cc.1679-1680
Hansard House of Commons Debates 10 Haziran 1941, vol.372, cc.64-164
Hansard House of Commons Debates 7 Ekim 1941, vol.374, c.816
Hansard House of Commons Debates 12 Aralık 1944, vol.406, c.1040
NURİ CEM TABANLI
NURİ CEM TABANLI: İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA GİRİT MUHAREBESİ VE İNGİLİZ PARLAMENTO TUTANAKLARINA YANSIMALARI (1941-1944)
