Mehsa Mehdizade: İranda güçlü bir figür olarak Pezeşkiyan

Burrada en ideal durumu yazıyorum. İran’ın mevcut siyasi sistemi muhtemelen buna izin vermeyecektir. Ancak akıllarını kullanırlarsa farklı bir yol mümkündür: Sayın Pezeşkiyan’a dönüşüm döneminin başında yer alma fırsatı verilmelidir.

Pezeşkiyan aslında İran siyasi sistemi için bir şanstır, bölge açısından bir şanstır ve İran’ın iç siyasi şartları açısından da bir fırsattır. Ancak buna rağmen gerçek siyasi inisiyatifi oldukça sınırlıdır.

Bugünkü şartlarda Pezeşkiyan İran içinde halk arasında en çok kabul gören figürlerden biridir (şovenist çevreler dışında).

Ne yazık ki yakın zamanda onu da kendi içlerinden hedef hâline getirebilirler. Benim en büyük korkularımdan biri de onun siyasetten uzaklaştırılması ya da mevcut siyasi sistem tarafından görevden gönderilmesidir.
Gerçi Pezeşkiyan Muhalif şövonistler tarafından da istenmemektedir .

İran’da İç Dönüşüm ve Pezeşkiyan Faktörü

Bugün oldukça tehlikeli bir durumda olan İran vaziyetinde, Pezeşkiyan çok önemli bir figürdür. Şunu göz önünde bulundurmak gerekir ki İran siyasi sistemi içerisinde prezidentin yani cumhurbaşkanının çok fazla bir inisiyatifi yoktur. Ülkenin temel siyasetleri dini lider tarafından belirlenir ve prezident bu siyasetlere uymakla ve onları hayata geçirmekle yükümlüdür.

Şu anki durumda da Devrim Muhafızları ve güvenlik konseyi tarafından siyasetlerin belirlenmesinde büyük bir ağırlık vardır ve Pezeşkiyan’ın çok geniş bir inisiyatifi bulunmamaktadır. Ancak buna rağmen Pezeşkiyan hem İran siyasi sistemi içerisinde dönüşüm için hem de İran’ın içinde bulunduğu bu ateş çemberinin daha da ileri gitmemesi açısından, hem İran dahilindeki halklar hem de bölgesel siyaset açısından önemli bir figürdür.

Azerbaycanlı ve Türk Kimliğinin Açık İfadesi:

Birinci mesele, Pezeşkiyan Azerbaycanlıdır ve Türktür. Ancak bu sadece biyolojik bir durum değildir. Kendisi kimlik olarak da Azerbaycanlı ve Türk olduğunu açık şekilde ifade etmektedir.

Bu durum İran gibi şovenist eğilimlerin güçlü olduğu bir sistem içerisinde(rejim ve muhalefet dahil) oldukça önemli bir gelişmedir. İran’ın prezidenti olmasına rağmen kendisini Azerbaycanlı ve Türk olarak tanımlaması büyük bir tabunun kırılması anlamına gelmektedir.

Bu durum bir taraftan şovenist çevreler tarafından dışlanmasına ve hedef haline getirilmesine sebep olmaktadır. Diğer taraftan İran’da yaşayan Azerbaycanlılar, Türkler ve diğer etnik gruplar açısından özgüven yükselten bir gelişmedir.

_Kişiliği, Eğitimi ve Toplumsal Makbuliyeti

Pezeşkiyan çok iyi eğitim görmüş bir insandır. Aynı zamanda çok şahsiyetli ve toplumun ahlak normlarına göre oldukça temiz bir hayat yaşamıştır. Ekonomik geçmişi açısından da temiz bir geçmişe sahiptir. Çok önemli bir cerrahtır ve toplum içerisinde geniş bir kabul görmektedir.

_Etnik ve Mezhepsel Gruplarla İletişimi

Pezeşkiyan’ın önemli özelliklerinden biri de farklı etnik gruplarla kurduğu doğrudan iletişimdir. Babasının işi nedeniyle Kürtlerle iç içe olan bölgelerde uzun süre yaşamıştır. Bu nedenle Kürtçeyi iyi derecede bilmektedir ve Kürt bölgelerine gittiğinde halkla doğrudan onların dilinde konuşabilmektedir.

Bu özellik, onun yalnızca Azerbaycanlılar arasında değil, farklı etnik ve mezhepsel gruplar arasında da kabul görmesine katkı sağlamaktadır. Çünkü kullandığı dil ayrıştırıcı değil, birleştirici bir dildir.

_ Süreci ve Rejimin Meşruiyet Arayışı

Başka bir mesele ise prezident seçimleriyle ilgilidir. İran’ın Pezeşkiyan’ın yükselmesine izin verdiği dönem dikkat çekicidir. İran’da seçimlere katılım oranları ciddi şekilde düşmüş durumdaydı ve rejimin meşruiyet sorunu giderek büyüyordu.

İran rejimi için seçimlere katılım oranı önemli bir meşruiyet göstergesi olarak görülmektedir. Bu nedenle Pezeşkiyan’ın aday gösterilmesiyle birlikte katılım oranlarında bir yükselme yaşanmıştır.

Özellikle Azerbaycanlılar ve Türkler başta olmak üzere farklı etnik grupların seçimlere ilgisi artmıştır. Reformist bir aday olmasına rağmen Fars bölgelerinde çok güçlü bir destek alamamıştır; bu bölgelerde muhafazakâr aday daha fazla oy almıştır.

Pezeşkiyan’ın yükselişinde Azerbaycanlılar ve Türklerden aldığı güçlü destek önemli bir rol oynamıştır. Bununla birlikte diğer etnik gruplar ve mezhepsel topluluklar içerisinde de belirli bir makbuliyete sahiptir.

_Bölgesel Siyaset ve Kardeşlik Söylemi

Pezeşkiyan’ın söylemi genel olarak komşu ülkelerle ve bölge halklarıyla kardeşlik üzerine kuruludur. Sıklıkla komşu ülkelerle ve bölgedeki Müslüman halklarla iyi ilişkiler kurulması gerektiğini vurgulamaktadır.

“Biz kavga etmek istemiyoruz, biz akrabayız” gibi ifadelerle barışçıl ve birleştirici bir yaklaşımı öne çıkarır. Bu yaklaşım yalnızca Türkiye ve Azerbaycan ile değil, tüm komşu ülkeler ve bölgedeki Müslüman halklarla ilişkilerinde geçerlidir.
_Azerbaycan ve Türkiye ile ilgili söylemi
Özellikle Azerbaycan ile ilgili söylemlerinde İran siyasetinde son yüzyılda nadir görülen derecede olumlu, atılgan ve kardeşçe bir dil kullanmıştır.
Biz komşularımızla akrabayız,bizim kardeşlerimizdir söylemi ona özeldir

Türkiye ile ilişkilerde de Sayın Erdoğan ile ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Sayın Aliyev ile verdiği görüntüler hem şovenist çevreler hem de bazı muhalif çevreler tarafından eleştirilmiş ve hedef haline gelmiştir.

_Sembolik Davranışlar ve Şehriyar Şiiri

Kuzey Azerbaycan’da Şehriyar’dan bir şiir okuması, dışarıdan sıradan gibi görünse de İran’ın sosyolojisi ve siyasi atmosferi açısından sıradan değildir.

Bu tür sembolik davranışlar özellikle Güney Azerbaycanlılar açısından özgüveni artırıcıdır ve önemli bir kültürel mesaj taşır. Şovenist çevreler ve bazı hükümet/muhalefet kesimleri için antipatik bir durumdur ve hedef haline getirir.

_Özür Meselesi ve Barış İnisiyatifi

Pezeşkiyan, İran’ın komşu ülkelere yönelik saldırılarından dolayı gerektiğinde özür dilemekten çekinmez ve ilginç olan kendi adına özür dilemesidir. Sistem içerisinde üstündeki baskılara rağmen bunu yapmaktadır.

_İran Sistemi ve Sınırlı İnisiyatifi

Cumhurbaşkanlığı makamı güvenlik konseyi ve dini liderin altında yer alır. Ana siyaseti belirleyemez ve stratejik kararları doğrudan yönetemez.

Buna rağmen Pezeşkiyan’ın varlığı ve sembolik gücü, geçiş döneminde bölge için önemli ve birleştirici bir figür olmasını sağlar.

_İran İçindeki Tepkiler

Pezeşkiyan özellikle Fars milliyetçisi çevreler tarafından çok sevilmeyen bir figürdür. Bazı tabuları kıran bir figürdür ve bu durum hem rejim içindeki hem de muhalefet kesimlerinde eleştirilmesine yol açar.

Romantize etmiyorum; ancak Azerbaycanlı ve Türk kimliğini açık şekilde ifade etmesi, problemlerin farkında olması ve barış dilini kullanması onu önemli bir figür yapmaktadır.

_Dış Müdahaleler ve Bölgesel Siyaset

ABD ve İsrail’in işgalcı politikaları, geopolitik çıkarları uğruna yaptıkları hadsiz amıklama ve planları ciddi bir tehdittir. Herhangi bir dış güç başka bir coğrafyada belirleyici rol olamaz .

İran’da rejimin kendi içinden dönüşümü kaçınılmazdır ve bu dönemde Pezeşkiyan hem içte vatandaşlar,açısından birleştirici ve sorun çözmeye niyetli bir figürdür,bölgede istikrar yumuşak dönüşüm ve işgalcı güçlerin planlarını durdurmak Pezeşkiyanın sistemin başına geçmesinden geçer…tabii bu Pehlevi kalıntıları,ABD İsrail haydutluğu ve Rejimin tıkanmış ve tükenmiş aklına rağmen ne kadar mümkün göreceğiz….