Vahe Davtyan: Ermenistan’ın Enerji Güvenliği: İran Denkleminde Gaz, Elektrik ve Rusya Faktörü

İran coğrafyasında tırmanan gerilim, Ermenistan’ın enerji altyapısına yönelik olası tehditleri gündemin üst sıralarına taşıyor. Bu süreçteki temel riskler ve stratejik kısıtlamalar üç ana başlık altında analiz edilebilir:

1. Gaz Tedarikinde “Takas” Riski

İran’ın enerji altyapısına yönelik olası saldırılar, gaz ihracatının kesintiye uğramasına yol açabilir. Bu durum, 2007’den bu yana faal olan İran–Ermenistan Gaz Boru Hattı’nı doğrudan risk altına sokmaktadır.

• Stratejik Etki: Ermenistan, yıllık 2,3 milyar metreküp olan toplam tüketiminin yalnızca 300-350 milyon metreküpünü İran’dan karşıladığı için büyük bir ısınma krizi yaşamaz.

• Ekonomik Bağmlılık: Ancak asıl sorun “gaz karşılığında elektrik” (takas) modelidir. Gaz akışı durursa, Ermenistan’ın İran’a ihraç ettiği yıllık ortalama 1 milyar kWh seviyesindeki elektrik satışı da çökecektir.

2. Enerji Koridorları ve Elektrik Şebekesi İstikrarı

İran’daki bir kriz, “Kuzey–Güney” (İran–Ermenistan–Gürcistan–Rusya) enerji koridoru projesini sekteye uğratabilir. Özellikle kapasiteyi 1200 MW’a çıkarması hedeflenen üçüncü yüksek gerilim hattı yatırımı askıda kalabilir.

• Teknik Zorunluluk: Enerji koridorunun çalışması için şebekelerin senkronize olması gerekir; iç istikrarsızlık yaşayan bir İran ile bu teknik uyumu sağlamak imkansızlaşır.

• Alternatif Rota (Doğu–Batı): İran hattının devre dışı kalması, Erivan’ı daha önce “Trump Rotası” olarak adlandırılan, Azerbaycan ile elektrik sistemlerinin entegre edildiği “Doğu–Batı” koridoruna yönelmek zorunda bırakabilir.

3. Rus Gazı: Stratejik Bir “Güvenlik Yastığı”

Küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmalara karşı Ermenistan’ın en büyük kalkanı Rusya ile olan sözleşmesidir.

• Fiyat Avantajı: Avrupa’da gaz fiyatları 700 dolar bandını zorlarken, Ermenistan 2031 yılına kadar geçerli olan anlaşma uyarınca Rus gazını 1000 metreküp başına 165 dolar gibi sabit ve oldukça düşük bir fiyattan temal etmektedir.

• Sonuç: Bu düşük maliyetli tedarik, bölgesel belirsizlik dönemlerinde Ermenistan enerji güvenliğinin en temel dayanağı (güvenlik yastığı) olma özelliğini korumaktadır.

Vahe Davtyan Rusya Bilimler Akademisi (IKSA RAN) Kıdemli Araştırmacısı, Siyaset Bilimi Doktoru