Mehmet Bozkuş: TÜRKİYE’NİN “BARIŞ İÇİN CAYDIRICILIK” STRATEJİSİNDE JEOPOLİTİK DENGE13

                                                            ”Barış İçin Caydırıcı Küresel Balans Gücü”

Caydırıcılığın barışla ilişkisi klasik güvenlik yaklaşımında caydırıcılık çoğu zaman çatışmanın maliyetini artırarak barışı koruma yöntemi olarak tanımlanır.

Türkiye’nin son yıllarda ortaya diplomaside sahada ve uluslararasi ilişkilerde ortaya koyarak oluşturduğu ;

Değişken Diplomasi,

İletişim Teknolojisi diplomasisi,

Veri diplomasisi,

Siyasal diplomasi,

Enerji diplomasisi,

Finansal diplomasi,

Savunma diplomasisi,

Teknoloji diplomasisi

Ulaşım diplomasisi ile bölgemizde ve yakın,orta ve uzak bölgelerde barış ve güvenliği tesis etme,dış ilişkilerin yapısal zemine oluşturulması, refah ve kalkınma ortamını süreklilik kazandırma,küresel ölçekli hedeflerine kısa,orta ve uzun süreçli politikalarla yol haritası oluşturulması için ”Milli Dış Politika Vizyonu” ile  geliştirdiği stratejik insiyatif alma ve geleceğin dünyasına göre yapılanma aktif rol alacak karar merkezlerinde olma ,pratik,hızlı karar alıp uygulam,yönetme ve ”Barış için Caydırıcılık ” stratejisini uygulama alanlarıyla beraber uygulamaktadır.

Türkiye’nin bu konseptle kurduğu temel denklem şu şekilde ”Barışı korumak için caydırıcı olmak, caydırıcı olmak için etkili olmak.”

Dolayısıyla Türkiye, kendisini saldırgan değil barışın sürdürülebilirliği için güç kullanmaktan çekinmeyeceğini bu nedenle barışı tehdit edenlere karşı saha da yetkin ve etkin mücadele yönetemi ile masa da barış için etkinliğinin gereği şekilde var olmak ve süreçleri yönetmek ve karar mekanizmalarında bulunmaktır.Güçlü bir aktör olarak konumlandırmaktadır.

Doktrinin arka planı neden “Barış İçin Caydırıcılık”Bu stratejinin arkasında üç temel zorunluluk bulunmaktadır:

1. Çevresel İstikrarsızlık Havzası

Türkiye’nin bulunduğu coğrafi konumu ve  yakın çevresi dünyanın en istikrarsız bölgelerinden biri olarak kabul edilir.

Suriye iç savaşı,

Ukrayna Rusya savaşı,

Irak’ta parçalı egemenlik,

Libya ve Afrika gelişmeleri,

Doğu Akdeniz enerji rekabeti,

Kıbrıs,

Ermenistan,

İran,

Afganistan,

Karabağ–Kafkasya gerilimi,

Karadeniz’de Rusya–NATO dengesi,

Balkanlar’da etnik fay hatları

Kızıldeniz ve Afrika’da çatışma alanları,

Bu coğrafi gerçeklik ”Pasif Barış”ın imkânsızlığı anlamına gelir.

2. Güvenlik Tehditlerinin Asimetrikleşmesi

Değişen güç yapılanmaları ve vekil aktörlerin kullanım şekillerinde ki değişim ve uluslararası terör örgütlerin taşeron rol üstlenmeleri ile beraber tehditler artık devletlerden değil

Terör örgütlerinden,

Vekil milislerden,

Hibrit güçlerden,

Ulus ötesi ağlardan,

Ekonomik blokajlardan,

Enerji koridorlarından gelmektedir. Bu nedenle barışı korumak için sadece savunma değil aynı zamanda tehdit unsurlarını bulundukları yerlerde etkisiz hale getirme stratejileriyle beraber aktif caydırıcılık gerekir.

3. Küresel Güç Dağılımındaki Kırılma

ABD–Çin rekabeti, NATO–BRICS gerilimi ve Rusya’nın yeniden yükselmesi gibi değişkenler Türkiye’yi dengeleyici,tampon aktör konumu ile ”Balans Küresel Güç” konumuna getirmiştir

“Barış İçin Caydırıcılık” Türkiye’nin bu doktrini üç katmanlı süreçlerle yönetmekte ve şekillendirmektedir.

1. Stratejik Caydırıcılık (En Geniş Katman)

Bu katman dış aktörlere şu mesajı üretir.“Türkiye’nin güvenlik kırmızı çizgilerini ihlal etmek bölgesel maliyet doğurur.”Bu maliyetler karşısında yer alarak Türkiye’ye karşı hamle yapanlara gerekenin yapılması için adımlar atılmaktadır.

Bu mekanizma özellikle,Doğu Akdeniz,Karabağ,Karadeniz,Suriye–Irak hattı vs. olmak üzere en yakından en uzak noktaya kadar kendisini göstermekte ve üzerinde çalışmaktadır.

2. Operasyonel Caydırıcılık (Saha Düzeyi)

Bu alan askeri angajman ve ileri savunma ile ilgilidir.Fırat Kalkanı ile DEAŞ’a caydırıcılık,Zeytin Dalı / Barış Pınarı, YPG/PKK’ya caydırıcılık, Pençe Serisi Irak kuzeyi operasyonel caydırıcılık

Karabağ,Ermenistan’a ve bölgesel statükoya caydırıcılık,Libya, Doğu Akdeniz enerji denklemine caydırıcılık,Somali ve Sudan denklemleriyle beraber Filistin coğrafyasıda bunların içindedir. Tehdit unsuru olan bütün coğrafi alanlarda kendisini göstereceğidir.

Bu, caydırıcılığın barış koruma formuna dönüşmesidir.

3. Diplomatik Caydırıcılık (Barış İnşası)

Türkiye dünya genelinde 148 Büyükelçilik,14 Damimi Konsolosluk,99Başkonsolosluk,1 Konsolosluk Ajanslığı,1 Konsolosluk Bürosu ile toplamda 264 diplomatik temsil yapısı ile dünyanın 3. büyük diplomatik yapısına sahiptir.

Türkiye burada ”Askeri güç , Diplomatik sonuç”modelini işletir. Buna göre şimdiye kadar izlediği,Ukrayna–Rusya Tahıl Koridoru,Körfez normalleşmeleri,Karabağ sonrası bölgesel entegrasyon,Somali–Etiyopya ara buluculuğu girişimleri,Gazze,

Bu bağlamda Türkiye kendisini bölgesel stabilizatör aktör olarak konumlandırmakta aynı zamanda bölgesel be küresel balans güç merkezi konumuna gelmesini sağlamaktadır.

Jeopolitik dengede Türkiye’nin pozisyonu stratejisi Türkiye’yi üç ana güç hattı arasında konumlandırır:

1.NATO Ekseni

Türkiye için burada ifade edilen,askeri garanti,Karadeniz güveliği,teknoloji ve standart entegrasyonu

2.Avrasya  Türkistan Ekseni

Bu eksende ise,enerji koridorları,ticaret yolları,karasal güvenlik,Kafkasya denkleminde ağırlık

3.Orta Doğu ve Mavi Vatan Ekseni

Bu eksen,deniz güç projeksiyonu,enerji rekabeti,liman–lojistik stratejisi,güvenlik yapısı

üzerinden işler.

Türkiye, bu üç ekseni aynı anda taşımaya çalışan nadir ülkelerden biridir.

Stratejinin kademeleri ise Türkiye’nin barış için caydırıcılık stratejisinin araç seti altı yapılı ve değişken oluşumlarla beraber artmaktadır.

Askeri güç ile  ileri savunma , saha üstünlüğü ekseni oluşturma.

Savunma sanayi ile maliyet azaltımı , savunma sanayisinde bağımsız,hinterlant etkisi oluşturmak.

Diplomasi eksen ile  ara buluculuk,dengeleme,adalet,insan hakları,

Enerji stratejisi  ekseni ile transit , hub modeli, piyasa oluşturma ve fiyat belirleme, üretim yapısını güçlendirme.

Ekonomi ekseni ticari koridorlar ,altyapı oluşturma ve uzun zamanlı finansal merkez güç olma.

Yumuşak güç ekseni  insani diplomasi ,STK kapasitesi ile kazan kazan politikaları ile siyasi güç ekseninin toplumsal ulaşım merkezinde olma.i

Bu model barışa yönelik maliyet düşürücü mekanizma üretirler.

Doktrinin bölgesel,küresel etkileri bu strateji sonucunda bölgesel ve küresel ölçekli,çatışma barış rekabet üçgeninde istikrara yaklaşım stratejileri izlenmektedir.Dolayısıyla sıcak barış değil soğuk barış üretir. Özellikle Kafkasya ve Karadeniz’de bu etki çok görünürdür.

Bütün bu yapılanma ”Barış için Caydırıcılık” yapılanması içinde Türkiye’nin Jeopolitik güç dengesi içinde etkin yetkin ve karar alıp veren ve uygulayıcı güç dengesi içinde olmasını sağlamaktadır.

Türkiye’nin barış için caydırıcılık yaklaşımı şu cümlede toplanabilir.Türkiye savaşı kazanmak için değil, barışı sürdürebilmek için caydırıcı olmayı seçmiştir.

Bu strateji Türkiye’yi:

Pasif barışçıdan  -Aktif barış üreticisine,

Müdahale edilenden- Oyun kurana,

Tampon ülkeden -Dengeleyici aktöre,

Bölgesel güçten-Küresel Balans Ülkesi konumuna gelmesini sağlamaktadır.

Mehmet BOZKUŞ

Stratejist-Siyaset Bilimci