İran’daki 1000 yıllık Türk egemenliğinin sonu gelip, yönetimin İngiliz desteği ile Farslara geçtiği dönemde (1923-1926) Pehlevi hanedanının aldığı önlemlerin sadece bir kısmının yer aldığı bir rapor.
Türkçesi:
DIŞİŞLERİ, SAVAŞ VE MAARİF BAKANLIKLARINA:
Dışişleri, Savaş ve Maarif Bakanlıkları’nın evraklarında 1301 ile 1304 (miladi 1923 – 1926) yılları arasında İran Devleti açık bir şekilde duyuruyor:
Azerbaycan’da (Güney Azerbaycan) Türkçe yasaklanmalıdır. Farsça giderek o bölgenin gerçek ve olağan dili haline gelmelidir.
İran Devleti bu evraklarda Türkçe’nin Azerbaycan’da yasaklanması ve Farsça’nın bölgenin geçerli dili olması doğrultusunda bu önerileri sunmaktadır:
1- Azerbaycan’ın bütün bölgelerinde Farsça’nın geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması.
2- Azerbaycan’da Fars dilli okulların geliştirilmesi.
3- Azerbaycan’ın bütün bölgelerinde Farsça’nın okutulması ve okutulmasının korunması.
4- Farsça bilmeyenlerin Azerbaycan bölgesinde öğretmenlik yapamaması, bütün öğretmenlerin Fars veya Fars dilli kişilerden seçilmesi.
5- En ivedi şekilde Azerbaycan’daki mevcut öğretmenlerin değiştirilip, Tahran’dan bölgeye Fars dilli öğretmenlerin gönderilmesi.
6- Azerbaycan’da Fars dilinin zorunlu kılınması.
7- Öğretmenlerin Fars dili dışındaki dersleri de Türkçeye çevirmeden Farsça anlatması.
8- Sadece Farsça okuma – yazma öğreten ilkokulların kurulması. Bu Farsça eğitim veren ilkokulların, ortaokul ve liselerden öncelikli görülmesi.
9- Okul öncesi çocukların (etfal) başına kadın öğretmenlerin atanması.
10- Azerbaycan’da görevlendirilecek bütün memur ve devlet çalışanlarının Fars ve Fars dilli olması. Farsça bilmeyenlerin memur olmaması.
11- Türkçe kitapların basılıp yayılmasının engellenmesi.
12- Türkçe olan ve Türkiye’den gelen, Farsça olmayan evrakların (kitap, dergi, gazete vb.) önlenmesi.
13- Türkiye’den gelen Türk öğretmenlerin, memurların ve tebliğcilerin (burada tebliğciden kasıt dini bir görevli değildir, Türk ve Türkiye adına tebliğ yapan anlamındadır) önlenmesi.
14- Azerbaycan’da bulunan, Türkiye’ye bağlı olan veya Türkiye’ye ait okullarda Türkçe eğitimin yasaklanması. *
*O dönemde Osmanlı – Kaçar ilişkilerinin bir sonucu olarak, uzun süredir Güney Azerbaycan bölgesinde faaliyet gösteren Türk konsolosluk okulları vardı. Bu okullar Pehleviler döneminde kapatıldı.
