Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında New York’taki Türkevi’nde bir araya geldi. Basına kapalı gerçekleştirilen görüşmede Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleştirilmesi, bölgesel gelişmeler ve Azerbaycan-Ermenistan barış süreci ele alındı. Görüşmede Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da hazır bulundu.
Görüşme, Ankara ile Erivan arasında son dönemde hız kazanan normalleşme sürecinin yanı sıra Güney Kafkasya’da ulaşım bağlantılarının yeniden şekillendiği bir dönemde gerçekleşmesi bakımından dikkat çekti.
Normalleşme sürecine yeni ivme
Ermenistan Başbakanlığı tarafından görüşmenin ardından yapılan açıklamaya göre Erdoğan ve Paşinyan, Ermenistan-Türkiye ilişkilerinin normalleştirilmesi sürecini ve daha önce varılan mutabakatların uygulanmasını ele aldı.
Taraflar, normalleşme sürecinin ilerletilmesi ve ikili ilişkilere yeni bir ivme kazandırılması gerektiği konusunda değerlendirmelerde bulundu. Bu kapsamda ticari ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi, iş dünyaları arasındaki temasların artırılması ve Ani Tarihi Köprüsü’nün ortak restorasyonuna ilişkin çalışmaların sürdürülmesi gündeme geldi.
Bu başlıklar, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinde yalnızca siyasi diyaloğun değil, ekonomik ve teknik işbirliğinin de ön plana çıktığını gösteriyor.
TRIPP ve Güney Kafkasya’nın ulaşım ağı
Görüşmenin dikkat çeken diğer başlıklarından biri ise bölgesel ulaşım bağlantıları oldu.
Erdoğan ve Paşinyan, Azerbaycan ile Ermenistan arasında barışın sağlanmasının bölgesel işbirliğine katkı sağlayacağı yönündeki beklentilerini dile getirirken, bu çerçevede TRIPP projesinin hayata geçirilmesi ve bölgesel ulaşım bağlantılarının önündeki engellerin kaldırılması gerektiğine vurgu yaptı.
Paşinyan da aynı gün New York’taki Concordia Zirvesi’nde yaptığı açıklamada TRIPP projesinin Ermenistan’ın bölgesel bağlantılılığını artıracağını ve ülke ekonomisi açısından yeni bir dönem başlatacağını söyledi. Ermenistan Başbakanı ayrıca Türkiye-Ermenistan sınırının açılması ve demiryolu bağlantısının kurulması konusundaki beklentisini dile getirdi.
Ankara-Erivan hattında yeni aşama
Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme süreci uzun süredir özel temsilciler üzerinden yürütülüyor. Erdoğan-Paşinyan görüşmesinde ise mevcut mutabakatların uygulanmasının yanı sıra ekonomik ilişkiler ve ulaştırma bağlantılarının öne çıkması, sürecin siyasi temaslardan somut uygulamalara doğru ilerletilmesi hedefinin gündemde olduğunu gösteriyor.
Türkiye açısından Ermenistan ile ilişkilerin normalleşmesi, aynı zamanda Azerbaycan-Ermenistan barış süreci ve Güney Kafkasya’daki ulaşım koridorlarının açılmasıyla bağlantılı bir başlık olarak değerlendiriliyor.
Ermenistan açısından ise Türkiye sınırının açılması ve demiryolu bağlantılarının yeniden kurulması, Paşinyan hükümetinin savunduğu “Barış Kavşağı” (Crossroads of Peace) yaklaşımıyla doğrudan bağlantılı. Paşinyan, TRIPP’nin hayata geçirilmesinin bu bölgesel bağlantılılığı güçlendireceğini ifade ediyor.
COP31 daveti
Görüşmede Erdoğan’ın Paşinyan’ı Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenecek COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ettiği de Türk basınında aktarıldı. Görüşmenin genel çerçevesinin Türkiye-Ermenistan normalleşmesi ve bölgesel gelişmeler olduğu bildirildi.
Güney Kafkasya açısından neden önemli?
Erdoğan-Paşinyan görüşmesi, üç ayrı sürecin birbirine daha fazla bağlandığı bir dönemde gerçekleşti:
1. Türkiye-Ermenistan normalleşmesi:
Sınırların açılması, ticaret, ulaştırma ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi.
2. Azerbaycan-Ermenistan barış süreci:
Barışın kalıcı hale gelmesiyle bölgesel ulaşım hatlarının açılması hedefi.
3. TRIPP ve bölgesel bağlantısallık:
Ermenistan üzerinden Azerbaycan ve daha geniş Doğu-Batı ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi.
Dolayısıyla Türkevi’ndeki Erdoğan-Paşinyan görüşmesi yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, Türkiye-Azerbaycan-Ermenistan üçgeninde şekillenen yeni Güney Kafkasya düzeni açısından da takip edilmesi gereken bir diplomatik temas niteliğinde.
Not: Görüşmenin basına kapalı yapılması nedeniyle liderlerin birebir görüşmede hangi konularda hangi somut kararları aldığına ilişkin ayrıntılar şu aşamada sınırlı. Ancak Ermeni Başbakanlığı kaynaklı açıklamada normalleşme, ekonomik ilişkiler, Ani Köprüsü, Azerbaycan-Ermenistan barışı ve TRIPP başlıkları açık biçimde yer alıyor.
İrakli Margaryan
