Dün İstanbul’da Türkistan tarihi adına gerçekten tarihî bir gün yaşandı. Özbekistan’ın önde gelen tarihçilerinden Prof. Dr. Kahramon Rajabov’un, Türkistan’ın yakın tarihine ışık tutan ve İstanbul’da Latin harfleriyle Özbekçe olarak yayımlanan dört önemli eserinin tanıtım toplantısı, Türkistan tarihine ilgi duyan akademisyenleri, araştırmacıları ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini bir araya getirdi.
Programın sunuculuğunu Furkan Yassa üstlenirken, açılış konuşmasını Türkistanlılar Kültür ve Sosyal Yardım Derneği Başkanı Ekber Yassa yaptı. Ardından Özbekistan İstanbul Başkonsolos Muavini Abdülveli Müminov, Prof. Dr. Ahat Andican, Prof. Dr. Abdulvahap Kara, Prof. Dr. Timur Kocaoğlu, Prof. Dr. Salih Aynural, Prof. Dr. Juliboy Eltazarov, Prof. Dr. Ahmet Kanlıdere, Prof. Dr. Mualla Uydu, Adana’dan gelen değerli büyüğümüz Çağatay Koçer ve İstanbul’da yaşayan 93 yaşındaki Özbek aksakalı Sabir Seyhan söz alarak eserlerin Türkistan tarih yazıcılığı açısından taşıdığı değeri ve gelecek nesillere bırakacağı ilmî mirası değerlendirdiler. Programın sonunda ise Prof. Dr. Kahramon Rajabov duyduğu memnuniyeti dile getirerek katılımcılara teşekkür etti.
Bizim İstanbul’da yayınlanmasına editör olarak katkı yaptığımız ve dünkü etkinlikte tanıtımı yapılan dört eser, Türkistan tarihinin farklı fakat birbirini tamamlayan çok önemli dönemlerini ele almaktadır. Kısaca içeriklerinden bahsedecek olursak:
Türkistan Tarihinde Yaşamış 55 Büyük Sima: Alp Er Tonga’dan Emir Timur’a, Osmanlı sultanlarından Türkistan hanlarına kadar uzanan 55 büyük devlet adamının hayatını ve mücadelelerini anlatıyor. Kitap, biyografilerin ötesine geçerek Türkistan’ın binlerce yıllık devlet geleneğini ve Türk dünyasının ortak tarihî hafızasını yeniden gözler önüne seriyor.
Türkistan Korbaşıları: Sovyet hâkimiyetine karşı verilen Türkistan Millî İstiklâl Mücadelesi’ni Korbaşılar hareketi üzerinden değerlendiriyor. Geniş arşiv belgelerine dayanan bu çalışma, Korbaşıları yalnızca silahlı direniş önderleri olarak değil, bağımsız bir Türkistan devleti kurma idealinin temsilcileri olarak ele alması bakımından büyük önem taşıyor.
Türkistan Muhtariyeti Tarihi: 1917-1918 yıllarında kurulan Türkistan Muhtariyeti’nin doğuşunu, Cedit hareketini, millî teşkilatlanmayı ve Hokand’da ilan edilen ilk millî hükümetin kısa fakat tarihî bakımdan son derece önemli mücadelesini ilmî kaynaklar ışığında ortaya koyuyor. Aynı zamanda Muhtariyet liderlerinin ve Millî Meclis üyelerinin hayat hikâyelerini ve yaşadıkları trajediyi de ayrıntılarıyla ele alıyor.
1924 Türkistan’ın Parçalanması: ise Sovyetler Birliği’nin millî-bölgesel sınırlandırma politikasıyla Türkistan’ın nasıl ve neden parçalandığını arşiv belgeleriyle açıklıyor. Bugünkü Orta Asya devletlerinin sınırlarının hangi siyasî hesaplarla çizildiğini ve bu yapay bölünmenin Türkistan halklarının kaderini nasıl etkilediğini göstermesi bakımından son derece kıymetli bir araştırma niteliğindedir.
Toplantının en sevindirici gelişmelerinden biri de bu değerli eserlerin Türkçeye kazandırılması konusunda atılan adımlar oldu. Prof. Dr. Timur Kocaoğlu “Türkistan Muhtariyeti Tarihi”ni, Ekber Yassa “1924 Türkistan’ın Parçalanması”nı, Prof. Dr. Salih Aynural ise “Türkistan Korbaşıları”nı Türkçeye çevireceklerini ifade ettiler. Böylece Türkiye’de Türkistan tarihine ilgi duyan araştırmacılar ve okuyucular, bugüne kadar büyük ölçüde yalnızca Özbekçe olarak ulaşılabilen bu temel kaynaklardan istifade etme imkânına kavuşacaklar.
Programın sonunda misafirlere geleneksel Türkistan pilavı ikram edildi. Yemek boyunca da tarih sohbetleri devam etti; yeni araştırmalar, ortak yayın projeleri ve Türkistan tarihinin daha geniş kitlelere ulaştırılması üzerine verimli fikir alışverişlerinde bulunuldu.
Kanaatimce bu toplantı, sadece dört kitabın tanıtımından ibaret değildi. Aynı zamanda Türkistan’ın tarihi konusunda samimi ortamda geçen bir aile toplantısı gibiydi. Etkinlik katılanların büyük feyiz aldıkları ender toplantılardan birine dönüştü.
Ayrıca Özbek tarihçilerinin ilmi eserlerinin bu vesileyle Türk okuyucusuna sunulması Türkiye ile Özbekistan arasındaki tarihî ve ilmî iş birliğinin güçlenmesi yolunda atılmış önemli bir adımdı.
Bu anlamlı organizasyonda emeği geçen başta Türkistanlılar Kültür ve Sosyal Yardım Derneği Başkanı Ekber Yassa, Avrasya Türk Dernekleri Federasyon Başkanı İsmail Cengiz, Programı başarıyla yürüten sunucusu Furkan Yassa ve katkı sağlayan tüm herkesi gönülden kutluyorum.
Bu toplantının güzel bir neticesi olarak bu değerli eserlerin en kısa zamanda Türkçeye kazandırılarak daha geniş okuyucu kitlesiyle buluşmasını temenni ediyorum.
