Hasan Oktay: aktiv və gözlənilməz” xarici siyasət

Türkiyə Xarici İşlər naziri Hakan Fidanın Ahmet Hakanın “Türkiyə nüvə silahına sahib olmalıdırmı?” sualına cavab verməməsi Yunan mətbuatında geniş işıqlandırılıb. Bir çox saytlar bunu Fidanın strategiya kartlarını gizlətməsi kimi şərh edərək, Türkiyənin bu məsələdə hələ açıq mövqe ortaya qoymadığını vurğulayıblar. Analitik mənbələr isə Fidanın cavabsız qalmasını Türkiyənin diplomatik təmkin göstərməsi və regional geosiyasi balansı qoruma cəhdi kimi qiymətləndirib.

Siyasi analitik Həsən Oqtay Bizimyol.infoxəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, kəşfiyyat sahəsində təcrübəsi olan və “sakit diplomatiya”nın simvolu olduğu iddia edilən Hakan Fidanın nüvə silahları kimi dünyanın ən həssas sualına “səssiz, lakin gülümsəyən” cavabı beynəlxalq münasibətlərdə “strateji qeyri-müəyyənlik” (strategic ambiguity) sənətinin zirvəsidir.

Həsən Oqtay

İsrail və Yunanıstan mediasındakı həyəcanın və regional tarazlığın səbəblərini Həsən Oqtay təhlil edib:

• • Niyə siyasi mesaj kimi şərh edildi?

“Diplomatiyada bəzi suallara “yox” cavabı etibarlı hesab edilmir, “bəli” cavabı isə böhran yaradır. Fidanın hər iki qapını açıq qoyaraq təbəssümü müəyyən mesajları çatdırdı:

• • “Biz Bacarıqlarımızdan xəbərdarıq”: İsrail mətbuatı bu təbəssümü Türkiyənin texnoloji və strateji infrastrukturunun belə bir niyyət üçün kifayət etdiyinə inam kimi şərh etdi.

• • İsrailin monopoliyasını xarsıtmaq: İsrail bölgədə elan edilməmiş nüvə gücünə malik yeganə ölkədir. Türkiyənin bu məsələdə “qapını bağlamaması” İsrailin regional toxunulmazlığına psixoloji bir çağırışdır.

Simvollar və jestlər dövrü?

Bəli, Türkiyənin təhlükəsizlik siyasəti artıq yalnız rəsmi mətnlərdən deyil, həm də bədən dilindən oxunur. Bunun bir neçə səbəbi var:

• • “Dövlətçilik” obrazı: Hakan Fidanın Milli Kəşfiyyat Təşkilatındakı təcrübəsi onun etdiyi hər bir hərəkətin arxasında dərin bir planın olduğu fikrini gücləndirir. Yunan mediası bu təbəssümə narahatlıqla yanaşır və bunu “mavi vətən” və “Egey” siyasətlərindəki qətiyyətin nüvə ölçüsünə çevrilə biləcəyinə işarə kimi görür.

• • Çəkindirmə yalnız silahlarla bağlı deyil: Bəzən bir məmurun susması minlərlə səhifəlik müdafiə doktrinası ilə müqayisədə daha təsirli bir çəkindirici yarada bilər.

Həqiqi niyyət, yoxsa diplomatik hərəkət?

Bu vəziyyət hər iki elementi əhatə edən hibrid bir hərəkət hesab edilə bilər:

• • Qısa müddətdə (Diplomatik hərəkət): Türkiyə Qərbə və regional rəqiblərinə bir mesaj göndərir: “Əgər bizi təhlükəsizlik çətirindən kənarda qoysanız və ya mövcudluq təhdidləri artarsa, bütün variantları masada saxlayacağıq.” Bu, xüsusən də müdafiə sənayesi məhdudiyyətlərinə qarşı bir sövdələşmədir.

• • Uzunmüddətli perspektivdə (Strateji Niyyət): Akkuyu kimi nüvə enerjisi layihələri, mülki məqsədlər üçün olsa da, həmişə “texnoloji addım” kimi qəbul edilir. Türkiyənin nüvə silahına sahib olması NPT (Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi) səbəbindən çox böyük xərclərə səbəb olacaq; lakin, vəziyyət tamamən dəyişərsə (məsələn, İran nüvə gücünə çevrilərsə), Türkiyənin bu yolu seçə biləcəyinə dair “strateji xəbərdarlıq” kimi oxunmalıdır.

Hasan Oktay qeyd edib ki, Hakan Fidanın reaksiyası Türkiyənin artıq passiv müdafiə deyil, “aktiv və gözlənilməz” xarici siyasət yürütdüyünün sübutudur. Bu təbəssüm İsrail üçün “təhdid ssenarisi”, Yunanıstan üçün “mövcudluq qorxusu” və Türkiyə üçün “regional özünəinam”ın təzahürüdür”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info

https://bizimyol.info/az/news/574894.html?fbclid=IwZnRzaAQA_MxleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeBGoHFsSbTmfL98XfnuUHOE5cpxTuHFD9pOYmPzq-KbhGG7PPlK4dKk-71Zo_aem_mtfVPKRACGz3zc4nyCY0kw