Hamza Mustafa: Maliki ile Trump arasında bir güç mücadelesi

Irak’taki Şii Koordinasyon Çerçevesi, başbakanlık için Kanun Devleti Koalisyonu lideri Nuri el-Maliki’nin aday gösterilmesi konusunda tam uzlaşı sağlanamaması nedeniyle ilk ciddi iç ayrışmasıyla karşı karşıya bulunuyor. Bu gelişme yaşanırken, Koordinasyon Çerçevesi liderleri, Irak Cumhurbaşkanlığı makamına ilişkin tutumlarını birleştirmeleri amacıyla Kürt partileri Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) lideri Mesut Barzani ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) lideri Bafel Talabani’ye çağrıda bulundu.

Koordinasyon Çerçevesi, mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin yerine başbakanlık için adayının Nuri el-Maliki olduğunu yineledi. Bu karar, ABD Başkanı Donald Trump’ın Maliki’nin adaylığını reddeden ve Irak’ı ekonomik yaptırımlarla tehdit eden paylaşımından yalnızca iki gün sonra alındı. Söz konusu açıklama, Koordinasyon Çerçevesi liderleri arasında yeni görüş ayrılıklarının ortaya çıkmasına yol açtı. Nuri el-Maliki ise ABD baskısı nedeniyle adaylıktan çekilmeyi reddederek üçüncü dönem için adaylığında ısrar etti. Yaşanan süreç, gerek Şii Koordinasyon Çerçevesi içinde gerekse Irak’taki diğer siyasi güçler arasında çelişkili ve karşıt tutumların devam ettiğini ortaya koydu.

Nuri el-Maliki’nin destekçileri, Trump’ın Irak’a verdiği desteği geri çekme tehdidini protesto etmek için Bağdat’taki ABD Büyükelçiliği önünde gösteri düzenledi.

Bu süreçte Mesut Barzani, başbakanlık için aday gösterilmesi dolayısıyla Nuri el-Maliki’yi tebrik etmekte gecikmezken, başta Tekaddum Partisi lideri ve eski Meclis Başkanı Muhammed el-Halbusi olmak üzere önde gelen Sünni siyasi güçler Maliki’nin adaylığına karşı çıktıklarını açıkladı. Söz konusu tutuma, diğer Sünni liderler de destek verdi.

Adaylıktan parlamentoda kabul edilmeye kadar

ABD Başkanı Donald Trump’ın Maliki’nin adaylığına karşı çıkan paylaşımının ardından, Koordinasyon Çerçevesi’nin Maliki’yi yeniden aday göstermesinin zor olacağı yönünde beklentiler oluşmuştu. Bu beklentiler arasında, Trump’a karşı durmakta zorlanabileceği değerlendirilen Kürt tutumunda bir geri adım ihtimali de yer alıyordu. Ancak Maliki’nin yeniden aday gösterilmesi, Koordinasyon Çerçevesi içindeki görüş ayrılıklarını daha da derinleştirdi.

Bu süreçte Irak’taki siyasi uzlaşı mekanizmasına yeni bir düğüm daha eklendi. KDP ile KYB’nin, cumhurbaşkanlığı makamı konusunda kendi aralarında anlaşmaya varamaması, krizi daha da karmaşık hale getirdi. Üst düzey bir siyasi kaynağa göre, Maliki’nin yeniden aday gösterilmesi süreci, Trump ile inatçı kişiliğiyle bilinen Maliki arasında bir güç sınamasına dönüştü.

Koordinasyon Çerçevesi içindeki ayrışmanın genişlemesinin, Sünni ve Kürt siyasi aktörlerden oluşan ulusal yelpazeye de Maliki’nin adaylığına karşı çıkma gerekçesi sunduğu değerlendiriliyor. Aynı siyasi kaynak, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Maliki’nin Trump’ın paylaşımından önceki adaylığı dahi Koordinasyon Çerçevesi liderleri arasında tam bir mutabakata dayanmıyordu. Ulusal Devlet Güçleri İttifakı lideri Ammar el-Hekim adaylığa karşı çıkarken, Asaib Ehli’l Hak lideri Kays el-Hazali ise çekimser bir tutum sergiliyordu” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’da gazetecilere açıklama yaparken

Koordinasyon Çerçevesi, Trump’ın paylaşımının ardından Maliki’yi ikinci kez aday gösterdiğinde, bu kez reddetme ve çekimserlik saflarına, eski Başbakan ve Zafer Koalisyonu lideri Haydar el-İbadi de katıldı. İbadi, Koordinasyon Çerçevesi içinde Maliki veya Sudani üzerinde uzlaşı sağlanamaması durumunda olası bir uzlaşı adayı olarak öne çıkıyor.

Sünni ve Kürt taraflarının tutumuna ilişkin bir soru üzerine kaynak, “Trump’ın paylaşımı, Sünni kesimin Maliki’nin başbakan olarak yeniden aday gösterilmesine karşı olan duruşunu büyük ölçüde güçlendirdi” dedi. Kürt tarafı, özellikle Barzani’nin pozisyonu, Trump paylaşımının ardından son derece zor bir konum aldı; Kürtlerin ABD karşıtı bir duruş sergilemesi neredeyse imkânsız hale geldi. Kaynak, “Bu durum cumhurbaşkanlığı makamı konusunda da geçerli olacak. Barzani, makamın kendi partisine verilmesi konusunda ısrar ediyor” ifadelerini kullandı. Ayrıca kaynak, Barzani’nin herhangi bir taviz vermesi halinde cumhurbaşkanının parlamento oturumunda seçileceğini, bu durumda Maliki’nin başbakan olarak atanmasının da aynı gün gerçekleşeceğini belirtti. Bu senaryo, Kürtleri doğrudan Trump ile karşı karşıya getirirken, KYB lideri Talabani’yi de zor durumda bırakıyor. Talabani, Koordinasyon Çerçevesi liderleriyle iyi ilişkilerini koruyor ve İran ile yakın bağları bulunuyor.

Terazinin destek noktası

Bu bağlamda Irak Parlamentosu dün (cuma), yarın (pazar) yapılacak oturumunun gündemini açıkladı. Gündemde iki madde yer alıyor; bunlardan biri cumhurbaşkanının seçilmesi. Ancak Kürt partileri, kendi aralarından tek bir aday üzerinde ya da her iki partinin dışında uzlaşıya varabilecek bir çözüm adayı konusunda anlaşmaya varamadı; bu durum, siyasi tıkanıklığın aşılmasını engelliyor.

Muhammed Şiya es-Sudani

Koordinasyon Çerçevesi güçleri, Kürt partileri liderliğine, cumhurbaşkanlığı makamı konusunda Kürt tutumunun birleştirilmesinin önemini vurgularken, Kürtler arasında uzlaşı sağlanmadığı ve her iki partinin kendi adayını sunması (KDP’den Fuad Hüseyin ve KYB’den Nizar Amedi) halinde parlamento oturumuna katılmayacaklarını bildirdi. Buna ek olarak KDP liderlerinden Vefa Muhammed, Koordinasyon Çerçevesi’nden yüksek seviyeli bir heyetin pazar günü Erbil’e gideceğini duyurdu. Heyet, Bedir Örgütü lideri Hadi el-Amiri ve eski parlamento birinci başkanvekili Muhsin el-Mendelavi’den oluşuyor; Başbakan Sudani’nin de heyete katılması ihtimali bulunuyor. Heyetin amacı, Barzani’yi ikna ederek siyasi tıkanıklığı kırmak ve hükümetin kurulmasına ilişkin sürecin tamamlanmasını sağlamak.