Նատալի Ալեքսանյան:Հայ Եկեղեցում լեգիտիմության, ուժի և բարոյականության ճգնաժամ

Վերջին օրերին Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ շրջանառության մեջ դրված տեքստերը չեն կարող մեկնաբանվել միայն որպես անհատական զայրույթ կամ սոցիալական մեդիայի պոռթկում։ Այս տեքստերը երկար ժամանակ ճնշված կառուցվածքային լարվածության արտաքին դրսևորումն են՝ հոգևոր իշխանության և ինստիտուցիոնալ ուժի միջև առաջացած խզման։ Մեղադրանքների լեզուն կոշտ է, սակայն իրականում առավել ուշադրության արժանի է այն, որ մեղադրանքների թիրախը ոչ թե անձինք են, այլ կառավարման մի պրակտիկա։

Հայ պատմագրության մեջ եկեղեցին եղել է ոչ միայն հավատքի հաստատություն, այլ նաև լեգիտիմություն արտադրող կենտրոն։ Սմբատի, Հեթումի և Վահրամի ժամանակագրություններում այդ լեգիտիմությունը սահմանվում է արտաքին սպառնալիքների պայմաններում բարոյական գերազանցության և հասարակական կարգ ստեղծելու կարողությամբ։ Այսօր, սակայն, քննարկումը հանգուցալուծվում է այն հարցում, թե արդյոք եկեղեցին ի վիճակի է շարունակել այդ պատմական դերը։ Քանզի քննադատությունները հարցականի տակ են դնում ոչ թե քաղաքական ճնշման դիմադրությունը, այլ լռության համակարգված դարձվելը։

Այս համատեքստում «հալածանք», «եկեղեցու վրա հարձակում» կամ «հավատի դեմ արշավ» ձևակերպումները հանդես են գալիս որպես պաշտպանական ռեֆլեքսներ, որոնք չեն համընկնում պատմական հիշողության հետ։ Քանզի հայկական ավանդույթում հոգևոր իշխանությունը գոյություն ունի ոչ թե ուժը քողարկելու, այլ ճշմարտությունը բացահայտելու համար։ Լռությունը այդ ավանդույթի մաս չէ․ այն ժամանակակից կառավարման ընտրություն է։

Այս հոդվածը նպատակ չունի պոլեմիկա ստեղծելու, այլ ձգտում է եկեղեցու պատմական լեգիտիմության լեզուն համադրել այսօրվա ինստիտուցիոնալ գործելակերպերի հետ։ Հարցը, որը պետք է տրվի, հետևյալն է․ կարո՞ղ է արդյոք մի հաստատություն գոյատևել լռության միջոցով, թե՞ լռությունը քայքայման ազդարարն է։

Կտրիճ Եզրասի ուֆ ասում եմ ԵԶրասի ԿԳԲ Կարոի ու Պողոսի հետ եկեք շնորհավորեմ ձեր Նոր տարին։
Կտրիճ Ներսիսյանն էսօր Երևանի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու Հայր Պողոսի միջոցով բոյկոտ կազմակերպեց և տեղի ծառայող քահանաները չմասնակցեցին Պատարագին։ Ի դեպ էս քահանաները էսօր ոչ մի եկեղեցում չեն գնացել ու Պատարագի չեն մասնակցել հենց Կտրիճ Գիժգրիգորիչի հրամանով։
Գավազանակիր Հայր Եսային նոր փոխանցեց, որ Պողոսի առաջնորդությամբ սրանք խմբով այցելել են անձամբ Կտրիճին ու հրահանգավորվել (ոչ բոլոր քահանաներն են ընդունել հրավերը)։
Հիմա բոլորին հատ հատ
Պողոս Վարդանյան-Նարեկ, սա մարտնչող տգետա, տարիներ շարունակ ծառայելա ճեմարանում։
Անգրագիտության պատճառով երկար ժամանակ ծաղրուծանակա եղել ուսանողների համար։
Կարելիա ասել հայ եկեղեցու Արզաքանցյաննա, որի բլթոցները բոցվելու առիթ են բոլորի համար։ Սրա մտքի թռիչքը հաշվի առնելով Կտրիճն ուղարկեց Պետերբուրգ, ուր Եզրասի վաղեմի սիրուհի Ալվինայի լավաշի փռում պարբերաբար անցավ Եզրասի թրի տակով։ Հետո Կտրիճը պաշտոն տվեց վեհարանում, ավելի ուշ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում։
Սա Կտրիճի շարքային դակլադչիկնա։
Լինելով կուսակրոն` ամուսնացելա և ունի երկու զավակ։
Օղու մոլեգին սիրահար ա, մե ալկաշ։
Ղևոնդ քահանա Մայիլյան
Անունը Սերժ, չունի հոգևոր անհրաժեշտ կրթություն։
Սովետական գործակալ, ինչի համար Կտրիճը ձեռնադրել է քահանա։
Սա ընտանեկան խառը պատմություններով հաճախ օգնության խնդրանքով դիմումա Կտրիճին։ Օրինակ տարիներ առաջ աղջիկը իրա ավտոյով մահացու վրաերթի ենթարկեց հետիոտնին։ Կտրիճ Ներսիսյանը դիմեց համերկրացի Աղվան Հովսեփյանին և խուսափեցին պատասխանատվությունից։ Այ սենց կենդանիներ են սրանք։ Մարդ սպանեն ու Կտրիճի օգնությամբ ազատ ֆռֆռան։
Տեր Առնակ
Մինչև երեկ երեկոյան Անուշավան սրբազանին վստահեցնում էր, որ անպայման ներկա կլինի Սուրբ Պատարագին, բայց էսօր թռավ։
Տեր Հովհաննես
էս քահանան Մուսալեռ գյուղի Տեր Գեղամի տղենա, անունը Սաքո։
20 տարի ծառայում էր Էջմիածնի Մայր Տաճարում։
Մի տարի առաջ Կտրիճ Ներսիսյանը հեռացրելա պաշտոնից` գանձանակից փող գողանալու մեղադրանքով։
Տեր Հովհաննես բա դու նամմուս ունե՞ս, դու տղամա՞րդ ես։ Արա կաթողիկոսը քեզ ասի եկեղեցու գանձանակից գիշերով փող ես գողացել ու դու գնա՞ս կանգնես Կտրիճի կողքը… թու քու էրեսին։
Տեր Մատաթիա
անհայտ ծագման էս մանկամարդը Արշակ քեռակնգա ախպոր տասովչիկ ըլնելու համար նշանակվեց Երևան։ Սա եկեղեցական համապատասխան կրթություն չունի անգամ։ Մի շաբաթ առաջ եկեղեցում ասում էր ով Աստվածաշունչ կարդա կշեղվի ու կդառնա աղանդավոր։
Սրան պարբերաբար կհանդիպեք եկեղեցու մոտակա անցումի տակի պեռաշկիանոցներում։
Իրականում էս ամեն ինչի մեղավորը Կտրիճ Ներսիսյաննա, ով պատրաստա Սուրբ Ծնունդին քահանաներին եկեղեցու փոխարեն տուն ուղարկել, որից հետո իմ թարաֆ։
Այ էսա Կտրիճի հակաեկեղեցական գործունեության պատկերը։
Քրիստոսի անունով միտինգներ, բանտ ընկած սպասարկողներ և լռությամբ ծածկված պղծություն Գարեգին Բ-ը համեցիր:
Քրիստոսը քարայրում ծնվեց։
Բայց Հայաստանում Նրա անունով տարիներով գահ է պահվել, մարդիկ են զոհաբերվել և սկանդալներ են թաքցվել սկսեմ հերթով։
Կտրիճ Ներսիսյանը այսօր դեռ համարձակվում է խոսել «հալածանքի՞ց»։
Միգուցե սկսկես պատմել, թե ովքեր էին քեզ պաշտպանելու համար փողոց դուրս եկել։
Այդ մարդկանցից մեկը Գալաստանյան Պղծազանն էր՝
մարդ, ով բացեիբաց կազմակերպում էր միտինգներ ոչ թե Քրիստոսի, այլ Կտրիճ քո աթոռի համար։
Այսօր նա ազատազրկված է։
Եվ հարցս հետևյալն է.
ո՞ւր է հիմա նրա «հոգևոր հովիվը» այսինքն դու:
ո՞ւր է Կտրիճ Ներսիսյանը, երբ իր համար հրապարակ դուրս բերած մարդը բանտում է։
Եկեղեցին լուռ է։
Ինչպես միշտ, ինչպես պատերազմի և արհավիրքների օրերին:
Լռություն էր նաև այն ժամանակ,
երբ տարիներով դիվանատանը դիվանապետ Արշակը քո Կորյունի կնոջն էր դոմփում եղբորդ հարսին սրիկա:
Խոսքը հասարակական բամբասանքի մասին չէ։
Խոսքը եղբորդ տղայի կնոջ մասին է նրա ու Արշակի դիվանապետիդ հարաբերությունների մասին է Կտրիճ:
ոչ փողոցում,
ոչ հյուրանոցում,
այլ եկեղեցական կառույցում՝ դիվանատանը, չաթլակ:
Եվ ի՞նչ արեցիր դու՞ ։
Չհերքեցիր։
Չքննեցիր։
Չմաքրեցիր։
Պարզապես լռեցիր հարսիդ ուղարկելով ԱՄՆ, իսկ կոմպրամտները Արշակի դեմ քո պահարանում, այսօր էլ, թե բա հավատավոր ժողովուրդ տո հավատավոր ժողովուրդը թքի քո նամուսին։
Հենց սա է իրական պղծությունը։
Ոչ իշխանության քննադատությունը,
այլ սրբի անունով ծածկված բարոյական քայքայումը Կտրիչ չնայաց ում եմ ինչ բացատրում։
Քրիստոսը չէր ծածկում մեղքը։
Նա ասում էր՝ ճշմարտությունը ձեզ կազատի։
Իսկ այստեղ ճշմարտությունը փակվեց դռների հետևում,
իսկ մեղքը՝ պահվեց քո դիմացի համակարգչի ներսում, որ հարմար առիթով օգտագործես։
Այսօր նույն համակարգը խոսում է «եկեղեցու դեմ արշավից» քո, ո՞ր արած արշավը ժողովրդի դեմ քեզ հիշեցնեմ պիղծ մարդ:
Քրիստոսի անունը մի՛ օգտագործի
քո լռությունը, քո սխալները
և քո պատասխանատվությունից փախուստը սրբացնելու համար։
Քրիստոս ծնվեց։
Բայց Հայաստանում Նրա անունով
դու պարզապես փորձում ես փրկել խարխուլ կյանքը։
Ժողովուրդը դա տեսնում է։
Եվ լռել այլևս չի պատրաստվում։
Հ.Գ
Քրիստոս ծնվեց։
Բայց Կտրիճ Ներսիսյան,
քեզ մոտ մի բան ծնվեց ԿԳԲ այլ նկարագիր դու չունես։
Պոլսո Հայոց պատրիարք Մաշալյան Սահակ և Երուսաղեմի հայոց պատրիարք Նուրհան Մանուկյան սպասում եմ Ձեր արձագանքին:
Դուք լավ եք հասկանում խոսքս ինչի մասին է՞ ու վստահաբար գիտեմ, որ կարդում եք գրածս:
Հեղինակ՝ Նատալի Ալեքսանյան