Azerbaycan’ın temel ihracat rotalarına ilişkin istatistikler, önemli bir yapısal değişimi gözler önüne seriyor: Ülkenin petrol ve gaz segmentleri günümüzde farklı yörüngelerde ilerliyor.
2026 yılının Ocak-Mayıs döneminde Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) petrol boru hattı üzerinden 10,56 milyon ton petrol taşındı; bu miktar, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %9,4 daha düşük. Bu hacmin yaklaşık %82,4’ü Azerbaycan petrolünden oluşurken, geri kalanı Kazakistan ve Türkmenistan’dan gelen transit sevkiyatlardan meydana geldi. Bu bağlamda, hat kapasitesindeki düşüş hem Azerbaycan kaynaklı hem de transit hacimlerini etkiledi.
Bunun temel nedeni, ülkenin petrol potansiyelindeki yapısal daralmadır. 2021-2025 yılları arasında Azerbaycan’da gaz kondensatı ile birlikte toplam petrol üretimi, 34,6 milyon tondan 27,7 milyon tona gerileyerek yaklaşık %20 oranında düşüş gösterdi. Bu durumun ana faktörü, uzun yıllar Azerbaycan petrol ekonomisinin bel kemiği olan “Azeri-Çırak-Güneşli” (AÇG) yatağındaki olgunlaşmış sahalarda üretimin doğal yollarla azalmasıdır.
Sonuç olarak, BTC hattındaki mevcut sorun, öncelikle hattın doluluğunu sağlayan kaynak tabanındaki kademeli düşüşle açıklanmaktadır.
Gaz sektöründe ise aynı anda bambaşka bir dinamik gözlemleniyor.
2026’nın Ocak-Mayıs döneminde Azerbaycan’ın ana gaz boru hatları üzerinden 17,57 milyar metreküp gaz taşındı; bu da bir önceki yıla göre %2,6’lık bir artış anlamına geliyor. Bu hacmin yaklaşık 9,51 milyar metreküpü, geçen yılın aynı dönemine göre %2,5 artışla Güney Kafkasya Gaz Boru Hattı (Bakü-Tiflis-Erzurum) üzerinden gerçekleştirildi. 2025 yılında bu rotadan taşınan toplam hacim ise yaklaşık 23,1 milyar metreküptü.
Sektörler arasındaki bu farkın nedeni, petrol sektörünün “olgunluk” evresine girmiş olmasıdır: Büyük sahalar verimliliğini yavaş yavaş kaybederken, yeni projeler henüz üretimdeki düşüşü tamamen telafi edebilecek kapasiteye sahip değil. Gaz sektörü ise ihracat rolünü genişletme ekseninde gelişiyor. Burada “Şah Deniz” yatağının yanı sıra, Azerbaycan gaz iletim sistemini Avrupa pazarlarına bağlayan “Güney Gaz Koridoru” sistemi kilit öneme sahip.
Netice itibarıyla, Azerbaycan’ın enerji profili kademeli olarak dönüşüm geçiriyor: Ülke, ağırlıklı olarak petrol ihracatçısı kimliğinden, doğal gazın artan rolüyle birlikte bir “petrol-gaz enerji merkezi”ne doğru evriliyor.
Prof Dr. Vahe Davtyan: İKSA RAN Kafkas Araştırmaları Sektörü Kıdemli Araştırmacısı, Siyaset Bilimleri Doktoru Kafkassam yazarı
Vahe Davtyan: Petrol düşüşte, gaz yükselişte: Azerbaycan’ın enerji modeli nasıl değişiyor?
