Evet, yanlış okumadınız. Peevski’ye teşekkür etmek gerekiyor. Çünkü farkında olarak ya da olmayarak, Bulgaristan Türklerinin onlarca yıldır içinde yaşadığı siyasi uyuşmuşluğu bozdu. Derin narkoz halindeki bir toplumu sarstı, uyandırdı ve değişim sürecini başlattı. Pandora’nın kutusunu açtı.
Eğer bu süreç yaşanmasaydı, Bulgaristan Türkleri daha uzun yıllar eski siyasi saltanat düzeninin içinde yaşamaya devam edecekti. Sorgulamadan, hesap sormadan, aynı isimlerin, aynı anlayışın ve aynı siyasi ezberlerin etrafında dönüp duracaktı.
Ben anadili çalışmalarına başladığımda ilkokul ve ortaokul sıralarında oturan Türk çocukları, konferanslarımı ve sunumlarımı dinleyen gençler, bugün yetişkin bireyler oldular. Aralarında önemli meslek sahibi olanlar, uzmanlar, başarılı kariyerler edinmiş gençler var. Ve bugün gerçeklerle nihayet yüzleşmeye başladılar. Kavanozun kapağı açıldı; dışarıdaki dünyayı görmeye başladılar.
Bulgaristan Türkleri sadece siyasi olarak değil, kültürel ve dilsel olarak da uzun yıllar uyutuldular. Bilinçli bir şekilde anadillerinden uzaklaştırıldılar, kimliklerinden koparıldılar. Bu nedenle Bulgaristan Türklerinin uyanış sürecini siyasi, kültürel, dinî ve anadili eksenlerinde değerlendirmek gerekir.
Bu sürecin son halkasının anadili olması tesadüf değildir. Çünkü en geç fark edilen kayıp, anadili kaybı olmuştur. Bir anadili savunucusu ve bu alanın araştırmacısı olarak yıllardır dile getirdiğim gerçeklerin ancak on yıl sonra anlaşılmaya başlanması, aslında yaşanan toplumsal uykunun ne kadar derin olduğunu göstermektedir. Ancak önemli olan, bu farkındalığın sonunda ortaya çıkmış olmasıdır.
Bir dönem kongre salonlarında oy birliğiyle alkışlanan Peevski’ye karşı tek bir ciddi itiraz sesi yükselmemişti. Bugün ise tablo değişmektedir. Özellikle genç kuşaklar, eski siyasetçileri, eski siyasi dili ve eski düzeni artık istememektedir. Bunun işaretleri şimdiden açıkça görülmektedir.
1970’li yıllarda yetişen bir kuşak olarak bizler, Fransız İhtilali’nin tarihsel örnekleriyle büyüdük. Bu nedenle aklıma hep aynı örnek gelir: Danton ve Robespierre, eski rejimi yıktılar; ancak çok geçmeden devrimin kendi mekanizması tarafından tasfiye edildiler. Çünkü devrimler tarihin yönünü değiştirir. Eski düzeni geri dönülmez biçimde dönüştürürler. Ancak çoğu zaman kendi çocuklarını da yerler.
Bugün Bulgaristan Türklerinin siyasi hayatında yaşananlar da, tarihsel olarak buna benzer bir sürece doğru ilerlemektedir. Pandora’nın kutusu açılmıştır. Ve artık hiçbir şey, eskisi gibi olmayacaktır.
Nesrin Sipahi Kıratlı (İspova)
05 Temmuz 2026
