Kazakistan Yapay Zekâ ve Dijital Gelişim Bakanlığı, ülkeyi bölgesel bir veri merkezi üssüne dönüştürmek amacıyla uluslararası bir konsorsiyumla anlaşma imzaladı. Ancak projenin hayata geçirilme takvimi, büyük ölçüde ülkenin mevcut enerji açığını ne kadar hızlı kapatabileceğine bağlı.
Bakanlığın, JMOT04 Ltd. öncülüğünde oluşturulan konsorsiyumla imzaladığı mutabakat zaptı, en yüksek güvenilirlik standardı olan Tier IV seviyesinde bir veri merkezinin kurulmasını öngörüyor. Projenin maliyetinin 1,5 milyar dolara kadar çıkabileceği belirtiliyor.
Bu dev tesisin kesintisiz enerji ihtiyacını karşılamak için ayrıca yıllık 250 megavat üretim kapasitesine sahip bir doğalgaz santralinin inşa edilmesi planlanıyor. Söz konusu santralin maliyetinin 400 milyon doların üzerinde olacağı tahmin edilirken, projenin denetimi Ample Solution Ltd. adlı şirkete verildi. Hükümet ise projenin finansmanı ve tamamlanma tarihi konusunda henüz ayrıntı paylaşmadı.
Planlanan veri merkezi, Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev’in ülkeyi bilgi temelli bir ekonomiye dönüştürme vizyonunun önemli bir parçası olarak görülüyor. Yapay Zekâ Bakanı Zhaslan Madiyev, Kazakistan’ın coğrafi konumu, uygun iklim koşulları ve rekabetçi elektrik fiyatları sayesinde uluslararası veri merkezi yatırımları için cazip bir zemin sunduğunu ifade etti.
Projede kilit ortaklardan biri olan JMOT04, kendisini Londra merkezli ve büyük ölçekli veri merkezi ile teknoloji yerleşkeleri geliştirmek için gerekli paydaşları bir araya getiren bir yapı olarak tanımlıyor. Şirket, Ivor O’Toole liderliğinde faaliyet gösteriyor.
Veri merkezinin kurulacağı yer henüz netleşmiş değil, ancak gaz altyapısına yakın bölgelerin öncelikli olduğu belirtiliyor. Uzmanlar, tesisin kuzeydeki Pavlodar Bölgesi’nde inşa edilme ihtimalinin yüksek olduğunu düşünüyor. Öte yandan veri merkezlerinin sadece yüksek miktarda elektrik değil, aynı zamanda ciddi su kaynaklarına ihtiyaç duyması, Orta Asya’da giderek azalan su rezervleri nedeniyle ayrı bir risk oluşturuyor.
Projenin ne zaman devreye alınacağı konusunda en kritik unsur enerji arzı. Kazakistan’ın mevcut elektrik üretimi hızla artan talebi karşılamakta zorlanıyor. Hükümet, 2027 yılına kadar enerji açığını kapatmayı hedefliyor. Enerji Bakanı Sungat Yessimkhanov, planlanan santraller zamanında devreye girerse, 2027’den itibaren Rusya’dan elektrik ithalatının sona erebileceğini açıkladı.
Bununla birlikte, bu hedeflere ulaşılması kesin değil. Ülkenin 2026 başı itibarıyla yaklaşık 26,8 gigawatt olan üretim kapasitesinin önümüzdeki on yılda iki katına çıkarılması planlanıyor. Ancak mevcut projelerde yaşanan gecikmeler, bu hedeflerin gerçekleşmesini zorlaştırıyor.
Enerji alanında Rus şirketlerine olan bağımlılık da önemli bir sorun olarak öne çıkıyor. Nitekim 2026 başlarında Kazakistan, yeni santral inşası ve mevcut tesislerin modernizasyonu için Rus bir firmayla yaptığı anlaşmaları iptal ederek projelerin önemli bir kısmını Çinli şirketlere devretmek zorunda kaldı. Benzer şekilde, Rosatom da Balkaş Gölü kıyısında planlanan ilk nükleer santral için gerekli finansmanı sağlamakta zorlanıyor.
