Erdoğan’ın Aliyev’i telefonla araması, Türkiye-Azerbaycan hattında yaşanan gerilimlerin seyrini belirleyebilecek önemli bir gelişmedir.
İki liderin telefon görüşmesine ilişkin yayımladığı resmî açıklamaların örtüşmesi, ilişkilerin geleceği konusunda ortak bir tutum sergilendiğini göstermesi bakımından önemlidir. Hem Erdoğan hem de Aliyev, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşlik ilişkilerinin gelişeceğini vurgulayarak ortak bir mesaj vermiştir.
Açıklamalarda açıkça belirtilmese de liderlerin iki ülke arasında son dönemde yaşanan gerilimleri ele aldıkları anlaşılıyor. Görüşmeye ilişkin resmî metinlerin birbiriyle örtüşmesi de tarafların ortak bir yaklaşım üzerinde buluştuğu değerlendirmesini destekliyor.
Telefon görüşmesinde özellikle iki nokta öne çıkıyor.
Birincisi, bu görüşme Bakü’de bekleniyordu.
İki ülke arasındaki gerilimin temelinde, Türkiye’de hükümet temsilcilerinin de dâhil olduğu çevrelerin Azerbaycan’a yönelik yürüttüğü geniş çaplı kampanya bulunuyor. Bakü açısından Ankara’dan gelecek temasların, Erdoğan’ın bizzat devreye girmesi dışında, bu süreçte belirleyici olması beklenemezdi. Çünkü Azerbaycan’a yönelik bilgi saldırıları ilk kez yaşanmıyor ve Bakü bunların sona ermesini istiyor. Bu tür girişimlerin tekrarlanmayacağı konusunda güvence verebilecek kişi, ancak Erdoğan olabilir.
İkincisi ise Erdoğan’ın Aliyev’i Ankara’da düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Zirvesi’ne davet etmesidir.
Ankara’daki zirvede teşkilatın dönem başkanlığı Azerbaycan’dan Türkiye’ye geçecek. Yaşanan gelişmeler yalnızca Bakü-Ankara ilişkileri açısından değil, Türk Devletleri Teşkilatı’nın iç dengeleri ve gelecekte izleyeceği strateji bakımından da ciddi riskler oluşturuyor. Bu nedenle iki ülke arasındaki gerilimin giderilmesi önem taşıyor.
### Türkiye’de Azerbaycan’a yönelik bilgi saldırıları sona erecek mi?
Asıl soru bu. Erdoğan’ın telefon görüşmesiyle birlikte sürecin durması veya en azından yavaşlaması beklenebilir. Ancak sorunun bütünüyle çözüleceği konusunda iyimser olmak için henüz yeterli neden bulunmuyor.
Bunun iki temel gerekçesi var:
1. Laik devlet modeli ile dinî-ideolojik yaklaşım arasındaki farklılık, anlaşmazlığın temel nedenlerinden biri. Ankara’daki bazı resmî çevrelerin Bakü ile ilişkileri bu çerçevede değerlendirdiği görülüyor.
2. Azerbaycan’a yönelik bilgi saldırıları ve baskı girişimleri uzun süredir devam ediyor. Son olaylar da bu sürecin bir parçası. Bu durum, iki ülke arasındaki görüş ayrılıklarının yüzeyde görünenden daha derin olabileceğine işaret ediyor.
Bu etkenler, meselenin tamamen çözüldüğünü söylemeyi güçleştiriyor. Bundan sonraki süreçte ilişkilerin seyri büyük ölçüde Türk yönetiminin yaklaşımına bağlı olacak.
Bakü’nün tutumu ise açık: Azerbaycan’ın laik devlet yapısına, iç işlerine ve bağımsız politikalarına müdahale edilmesi kabul edilemez.
Aslında son gerilimin ortaya çıkardığı en önemli sonuç da bu oldu. Azerbaycan, şimdiye kadar Türkiye’den gelen eleştiri ve baskılara karşı büyük ölçüde itidalli davranmış, sorunların diplomatik kanallar ve kamuoyu üzerinden çözüme kavuşturulmasını tercih etmişti. Bunun temelinde, Türkiye ile ilişkilerini her zaman kardeşlik anlayışı üzerine kurması yatıyordu.
Ancak son müdahale girişimleri karşısında Bakü daha sert bir tutum sergileyerek kendi kırmızı çizgilerini ortaya koydu.
