Hazim Jerri Al-Shammari: Ankara Cuması: ABD–İran Müzakereleri Savaşın Eşiği ile Aklın Sesi Arasında

Yaklaşan cuma günü, bölge ve dünya kamuoyunun dikkati Ankara’ya çevrilmiş durumda. Burada Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında son derece hassas bir müzakere turunun yapılması bekleniyor. Bu görüşmeler, bölgenin son yılların en tehlikeli jeopolitik eşiklerinden birinde bulunduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Söz konusu temaslar nihai bir uzlaşıdan ziyade, siyaseti silahın önüne geçirme ve Orta Doğu’nun öngörülemeyen sonuçlara yol açabilecek geniş çaplı bir savaşa sürüklenmesini önleme girişimi olarak görülmektedir.

Türkiye’nin bu sürece ev sahipliği yapması tesadüf değildir. Ankara, karşıt aktörleri aynı masa etrafında toplayabilecek, doğrudan bir bloklaşmanın parçası olarak algılanmayan nadir diplomatik merkezlerden biridir. Türk karar alıcılar ve bölge başkentleri, olası bir askeri çatışmanın tek bir tarafı değil, tüm bölgesel istikrarı siyasi, güvenlik ve ekonomik açıdan sarsacağının farkındadır.

⸻

Gerilimden Müzakere Masasına

“Ankara Cuması”, karşılıklı sert açıklamalar, askeri hareketlilik ve açık-gizli caydırıcılık mesajlarıyla geçen haftaların ardından gelmektedir. ABD ve İran, askeri hazırlıkların tehlikeli bir aşamaya ulaştığının bilincindedir. Bu durum, özellikle askeri üslerin iç içe geçtiği ve stratejik deniz yollarının hassas olduğu bir coğrafyada, küçük bir taktik hatanın dahi büyük bir savaşı tetikleyebileceği anlamına gelmektedir.

Bu noktada bölgesel arabuluculuk girişimleri ön plana çıkmıştır. Türkiye, tansiyonu düşürme ve tarafları müzakere masasına çekme konusunda kilit bir rol üstlenmiş; askeri senaryoların maliyetinin, diplomatik geri adımlardan çok daha ağır olacağı mesajını vermiştir. Aynı zamanda bazı Arap ve bölgesel başkentler de söylemleri yumuşatmak için çaba göstermiştir. Çünkü olası bir savaşın bedelini yalnızca taraflar değil, tüm bölge ödeyecektir.

⸻

Müzakerelerin Sınırları: Mümkün Olan ve Olmayan

Taraflar bu görüşmelere, kapsamlı ve hızlı bir anlaşmanın gerçekçi olmadığı bilinciyle girmektedir. İran, müzakerelerin gerilimi azaltma ve nükleer dosya ile sınırlı kalmasında ısrar ederken, savunma ve füze kapasitesinin pazarlık konusu yapılmasını kesin olarak reddetmektedir. Buna karşılık Washington, kalıcı istikrarın daha geniş bir güvenlik çerçevesi gerektirdiğini savunmaktadır.

Bu nedenle en olası senaryo, aşağıdaki unsurları içeren geçici bir mutabakat olarak öne çıkmaktadır:
•   Askeri ve medya söylemlerinde gerilimin düşürülmesi
•   Yanlış hesaplamaları önlemek için doğrudan iletişim kanallarının açılması
•   Belirli hassas adımların karşılıklı olarak geçici süreyle askıya alınması

Bu yaklaşım, sorunları kökten çözmese de patlamayı önlemeyi hedeflemektedir ki mevcut aşamada en acil ihtiyaç da budur.

⸻

Neden Savaş Güvenilir Bir Seçenek Değil?

“İlk ve kesin darbe” söylemi cazip görünse de, stratejik gerçeklik bunun son derece riskli bir seçenek olduğunu göstermektedir. Olası bir çatışma ne sınırlı ne de klasik olacaktır. Aksine, çoklu cephelere yayılma, bölgesel ve uluslararası aktörlerin sürece dahil olması ve uzun süreli bir yıpratma savaşına dönüşme ihtimali oldukça yüksektir.

Askeri üsler, deniz ticaret yolları ve küresel tedarik zincirleri hedef haline gelecektir. Bu da hızlı ve kesin bir zafer fikrini, uygulanabilir bir plandan çok tehlikeli bir yanılsamaya dönüştürmektedir. Bu nedenle diplomasi, bugün yeniden “en az maliyetli seçenek” olarak öne çıkmaktadır.

⸻

Önemli Bir Not: Müzakerelerin Umman’a Taşınma İhtimali

Ankara sürecin merkezinde yer alsa da, göz ardı edilmemesi gereken önemli bir diplomatik ihtimal bulunmaktadır: görüşmelerin tamamen ya da kısmen Umman Sultanlığı’na taşınması. Umman, Washington ile Tahran arasında uzun yıllardır sessiz ve etkili arabuluculuk yürütmesiyle bilinmektedir ve çoğu zaman kamuoyuna açık olmayan hassas mesajların iletilmesinde tercih edilmektedir.

Böyle bir geçiş, Ankara sürecinin başarısızlığı olarak değil, onun tamamlayıcısı olarak okunmalıdır. Türkiye siyasi çerçeveyi oluştururken, Umman perde arkasındaki teknik ve hassas ayrıntıları yönetebilir. Bu ikili arabuluculuk modeli, başarı ihtimalini artırmayı hedeflemektedir.

⸻

Sonuç

Ankara Cuması bir barış anı değildir; fakat bir savaşı önleme anı olabilir. Başarılı olması halinde, siyasetin silahın önüne yeniden geçtiği nadir bir eşik olarak hatırlanacaktır. Başarısız olsa bile, Ankara’da ya da daha sonra Maskat’ta açılan iletişim kanalları, en azından felaket senaryosunu erteleme potansiyeline sahiptir.

Gerginliği tırmandırarak kriz yönetmeye alışmış bir bölgede, bu müzakere turu akıl ve diplomasiyle kriz yönetmeye yönelik ender bir girişimdir. Bazen diplomasinin kazandırdığı tek bir saat bile, geçici bir askeri zaferden çok daha değerlidir.

Assistant Professor Hazim Jerri Al-Shammari
Siyaset Bilimi Öğretim Üyesi – İstanbul Gelişim Üniversitesi

Kaynaklar
1. Reuters – Priority of Iran talks in Istanbul is to avoid conflict, official says
https://www.reuters.com/world/middle-east/priority-iran-talks-istanbul-is-avoid-conflict-official-says-2026-02-03/
2. Associated Press – US shoots down Iranian drone as Iran seeks ‘fair negotiations’
https://apnews.com/article/9758adb33c0d01c70a07ad7de0f5221b
3. The Guardian – Iran signals readiness for fair talks with the United States
https://www.theguardian.com/world/2026/feb/02/iran-abbas-araghchi-talks-us-nuclear-deal
4. Al Jazeera – Iran says ready for talks with US but rejects negotiations under threat
https://www.aljazeera.com/news/2026/1/30/iran-says-ready-for-fair-talks-with-us-but-not-under-shadow-of-threats
5. Reuters – Iran prepared for fair talks with US but not on defence capabilities
https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-prepared-fair-talks-with-us-not-defence-capabilities-araqchi-says-2026-01-30/
6. Al Arabiya English – IRGC warns neighbours against allowing attacks on Iran
https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/01/27/irgc-neighbors-will-be-considered-hostile-if-their-territory-used-to-attack-iran
7. Al-Monitor – Iran seeks nuclear-only talks, possible role of Oman
https://www.al-monitor.com/originals/2026/02/iran-seeks-nuclear-only-us-talks-drop-turkey-host-source