Elhan Şahinoğlu: Afganistan ve Pakistan Sınırında Yeni Çatışma: Tansiyon Yükseliyor

Afganistan ve Pakistan silahlı kuvvetleri arasında yeniden çatışma çıktı; bölgede durum gerginliğini koruyor. Çatışmalar, Afganistan’ın doğusundaki Nangarhar eyaletinde, Pakistan sınırına yakın bölgelerde kaydedildi. Her iki tarafın da ağır silahlar kullandığı çatışmalarda kayıplar olduğu bildiriliyor.

İki ülke arasında geçtiğimiz yılın Ekim ve Aralık aylarında da silahlı çatışmalar yaşanmıştı. O dönemde her iki tarafın yetkilileri ateşkesin ihlali konusunda birbirini suçlamıştı. Afganistan’daki Taliban hükümetinin temsilcisi, Pakistan güçlerinin Kandahar vilayetinin Spin-Boldak istikametinde saldırıya geçtiğini ve buna yanıt olarak Afgan güçlerinin ateş açtığını iddia etmişti. Pakistan Başbakanlık Sözcüsü Müşerref Zeyidi ise aksine, Afgan güçlerinin “sebepsiz yere ateş açtığını” ve İslamabad’ın “sınır dokunulmazlığını ve vatandaşlarının güvenliğini sağlamak için tam teyakkuzda olduğunu” beyan etmişti.

Pakistan, Kabil’i Tahrik-i Taliban Pakistan (TTP) gibi silahlı gruplara sığınak sağlamakla suçluyor. İslamabad ayrıca Afganistan’ın Belucistan Kurtuluş Ordusu’na (BLA) da koruma sağladığını iddia ediyor. Afganistan tarafı ise bu suçlamaları reddediyor. Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan, gerginliği azaltmak için arabulucu olarak devreye girse de bu girişimler şu ana kadar somut bir sonuç vermedi.

Gerginliğin Kökü: Durand Hattı

İki ülke arasındaki gerginliğin temel nedenlerinden biri, sınırların netleşmemiş olmasıdır. 2.670 km uzunluğundaki sınır, 1893 yılında İngiliz sömürgecileri tarafından belirlenmiştir. Afganistan, “Durand Hattı” olarak adlandırılan bu sınırı resmi olarak tanımamaktadır. Bu durum süreklilik arz eden bir gerginliğe yol açmaktadır. Pakistan sınırdan geçmeye çalışan gruplara darbe vurduğunda Taliban bunu topraklarına saldırı olarak nitelendirmekte; öte yandan Taliban savaşçıları Pakistan topraklarındaki bazı mevzileri ele geçirdiğinde buraları komşu ülke toprağı olarak kabul etmemektedir.

Bölgesel Aktörlerin Endişesi: Çin, Türkiye ve Azerbaycan

Pakistan ve Afganistan arasındaki gerginliğin sürmesi bölge ülkelerini tedirgin ediyor. Bu devletlerin başında Çin gelmektedir. Pekin, İslamabad ile stratejik ortak olmasının yanı sıra Taliban ile de sıkı ilişkiler yürütmektedir; hatta Çin, Taliban yönetimini ilk tanıyan ülkelerden biridir. Her iki ülkede de büyük yatırımları bulunan Çin için bu çatışmalar, özellikle Pakistan ve Afganistan’daki ortak projelerini ve yatırımlarını tehlikeye atmaktadır.

Azerbaycan ve Türkiye de sorunların diyalog yoluyla çözümünden yanadır. Her iki devlet de bir yandan Pakistan ile stratejik ortaklık yürütürken diğer yandan Taliban ile diyalog kanallarını açık tutmaktadır.

2024 yılının Ağustos ayında Kabil’de Afganistan, Özbekistan ve Azerbaycan arasında üçlü bir görüşme gerçekleşmiştir. Toplantıda bölgesel iş birliği, ticaret, transit geçişlerin teşviki ve Afganistan’a yatırım çekilmesi konuları ele alınmıştır. Azerbaycan, özellikle Afganistan üzerinden geçmesi planlanan ulaşım koridorlarına ilgi göstermektedir. Ancak Afganistan merkezli bu büyük projelerin hayata geçmesi için bölgede kalıcı istikrarın sağlanması şarttır.
Elhan Şahinoğlu