Hüseyin Velipour: Trump Müçteba Hamaney’i mi öldürtecek

İran senaryoları artık ortalıkta herkes tarafından konuşuluyor. Uygulanabilirliğine bakmadan İranın iç ve dış dengeleri gözetilmeden ben konuştum oldu dercesine konular tartışılıyor. Burada trumpun sözlerini konuşacağız. ABD başkanı Donald Trump’a, İran’ın dini lideri Ali Hamaney ve oğlu Müçteba Hamaney’i hedef alan bir operasyon seçeneğinin de aralarında bulunduğu çeşitli askeri senaryoların sunulduğu iddia ediliyor.

Axios’a konuşan üst düzey bir ABD’li yetkiliye göre Trump yönetimi, İran’ın nükleer silah geliştirme ihtimalini tamamen ortadan kaldırması şartıyla “sembolik” düzeyde uranyum zenginleştirmesine izin verebilecek bir teklifi değerlendirmeye açık. Ancak bu teklifin hem Trump yönetimi içindeki şüpheleri hem de bölgedeki müttefiklerin endişelerini giderecek ölçüde ikna edici olması gerektiği vurgulanıyor.

Üst düzey bir ABD’li yetkili, “Başkan Trump, anlaşma somut olur ve iç politikada bir başarı olarak sunulabilirse kabul etmeye hazır. İran bir saldırıyı önlemek istiyorsa, reddedemeyeceğimiz bir teklif getirmeli. Fırsat penceresini sürekli kaçırıyorlar. Oyalamaya devam ederlerse sabrımız tükenebilir” ifadelerini kullandı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ise ülkesinin teklifini iki ila üç gün içinde netleştireceğini açıkladı. Ancak ABD ve İsrail kaynaklarına göre Trump hafta sonu gibi erken bir tarihte harekete geçebilir.

Trump’ın bazı danışmanları, artan Amerikan askeri yığınağının müzakere pozisyonunu güçlendirdiğini savunarak sabırlı olunması gerektiğini düşünüyor. Buna karşın başkana yakın isimler bile hangi kararın ne zaman alınacağını bilmediklerini ifade ediyor. Kıdemli bir danışman, “Başkan henüz saldırı kararı vermedi. Belki hiç vermeyecek, belki de yarın ‘Artık yeter’ diyebilir” dedi.

Aynı danışmana göre Pentagon, Hamaney ve yakın çevresine yönelik suikast senaryosunu da içeren çeşitli askeri seçenekleri Trump’a sundu. Başka bir kaynak da bu tür planların birkaç hafta önce gündeme geldiğini doğruladı. Bir diğer danışman ise “Trump tüm seçenekleri masada tutuyor. Her an saldırı kararı alabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly ise başkanın hangi kararları alacağını yalnızca kendisinin bildiğini söyledi.

İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri, geçen hazirandaki hava saldırılarında çok sayıda santrifüjün imha edilmesi nedeniyle şu anda durmuş durumda. ABD ve İsrail, zenginleştirme faaliyetlerinin yeniden başlaması halinde yeni saldırılar düzenleyebileceklerini açıkladı. Hamaney ise programın tamamen barışçıl olduğunu savunarak zenginleştirmeden vazgeçmeyeceklerini belirtiyor. Trump ise İran’da uranyum zenginleştirilmesine izin vermek istemediğini defalarca dile getirdi.

Araghchi, Morning Joe programına verdiği röportajda ABD’nin Cenevre görüşmelerinde “sıfır zenginleştirme” talebinde bulunmadığını öne sürdü ve programın geçici olarak askıya alınacağı iddialarını reddetti. Görüşmelerde, İran’ın nükleer programının barışçıl niteliğini garanti altına alacak bir mekanizma ve yaptırımların hafifletilmesi karşılığında güven artırıcı adımların ele alındığını söyledi.

Trump’ın özel temsilcileri Stephen Witkoff ve Jared Kushner, Tahran’dan ABD’nin tüm kaygılarını karşılayacak ayrıntılı bir teklif sunmasını istedi.

ABD tarafı resmi olarak “sıfır zenginleştirme” pozisyonunu koruyor. Ancak Tahran güvenilir güvenlik garantileri eşliğinde sınırlı ve sembolik bir zenginleştirme önerirse, Washington’un bunu değerlendirebileceği belirtiliyor. Umman ve Katar’dan arabulucular da olası bir anlaşmanın her iki tarafın da “zafer” ilan edebilmesine ve Körfez ülkeleri ile İsrail tarafından kabul edilebilir olmasına dikkat çekiyor.

ABD, bir sonraki adımı atmadan önce İran’dan resmi ve ayrıntılı bir teklif beklediğini açıkladı. Trump, İran’ın “adil bir anlaşma yapması gerektiğini” söylerken, İran halkının mevcut yönetim nedeniyle sıkıntı çektiğini ifade etti.

Araghchi’ye göre taslak teklif, İran’ın siyasi liderliği tarafından onaylandıktan sonra ABD’ye sunulacak. Belgede siyasi taahhütlerin yanı sıra teknik önlemler de yer alacak. Olası adımlar arasında, geniş yetkilerle donatılmış IAEA müfettişlerinin geri dönmesi ve İran’daki yaklaşık 450 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması veya yeniden işlenmesi bulunuyor.

ABD’li bir yetkili, “Bize yazılı olarak ne sunacaklarını göreceğiz. Bu, niyetlerinin ciddiyetini gösterecek. Artık top onların sahasında” değerlendirmesinde bulundu. ABD şunu unutuyor Rusya ve Çin ABD’ye Rusya’nın yaşadığı Ukrayna krizini yaşatarak tarihten silmek istiyor ve buna İran’ı alet edecek.