Aliyar Qubalı: ABD’nin Kafkasya Stratejisi: Vance’in Ziyareti ve “Trump Rotası”

ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamalarına göre, Başkan Yardımcısı JD Vance’in önümüzdeki ay Ermenistan ve Azerbaycan’ı ziyaret etmesi bekleniyor. Bu hamle, Washington’ın iki devlet arasındaki savaş sonrası düzenleme sürecinde üstlendiği “merkezi arabulucu” rolünü pekiştirme kararlılığını gösteriyor.
“Trump İleriye Yönelik Barış Yolu” (TRIPP)
Trump, bu ziyaretin Ağustos ayında Washington’da imzalanan ve “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası” olarak adlandırılan anlaşmayı ilerletmeyi amaçladığını belirtti. Trump, sosyal medya paylaşımları ve kamuoyuna yaptığı açıklamalarda şu stratejik hedeflere odaklanıyor:
* Azerbaycan: Stratejik iş birliğinin derinleştirilmesi ve Bakü’ye yönelik ABD savunma ekipmanı satışlarının hızlandırılması.
* Ermenistan: Sivil nükleer enerji alanında iş birliğinin sürdürülmesi ve yarı iletken sektöründeki yatırımların genişletilmesi.
Karşılıklı Taahhütler ve Enerji Entegrasyonu
Başkan Trump; Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ı anlaşmaya sadık kaldıkları için takdir ederek, mevcut süreci “barış ve refah dönemi” olarak nitelendirdi. Anlaşma uyarınca her iki taraf;
* Birbirlerine karşı toprak iddialarından vazgeçmeyi,
* Güç kullanımından kaçınmayı,
* Uluslararası hukuk ilkelerine saygı göstermeyi taahhüt ediyor.
ABD’li yetkililer, Ermenistan’ın enerji sisteminin belirli bölümlerini Azerbaycan ile entegre etme kararını, bölgedeki elektrik ticaretini kolaylaştıracak kritik bir adım olarak değerlendiriyor.
Bakü’nün Yaklaşımı ve Davos Çıkışı
Azerbaycan yönetimi, bu süreci çatışmanın kesin olarak sona ermesi şeklinde tanımlıyor. Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda konuşan Aliyev, uluslararası kurumları otuz yılı aşkın süredir çözümsüzlük üretmekle eleştirdi. Aliyev, Azerbaycan’ın egemenliğini güç kullanarak yeniden tesis ettiğini ve artık iki ülkenin “savaşın ötesine geçme” konusunda ortak bir iradeye sahip olduğunu vurguladı.
Çözülmemiş Sorunlar ve İnsani Kaygılar
Diplomatik normalleşme adımlarına rağmen, bölgede ciddi insani ve hukuki meseleler varlığını koruyor. Eleştirmenler, barışın “tamamlanmış” bir süreç olarak sunulmasının şu riskleri taşıdığına dikkat çekiyor:
* Dağlık Karabağ’dan (Artsakh) zorla göç ettirilen Ermenilerin geri dönüş hakkı.
* Hâlâ gözaltında tutulan Ermeni esirlerin durumu.
* Bölgedeki Ermeni kültürel ve dini mirasının korunması.
* Azerbaycan güçlerinin, uluslararası alanda Ermenistan toprağı kabul edilen bölgelerdeki varlığı.
Sonuç olarak; JD Vance’in ziyareti Washington’ın bölgesel önceliklerini netleştirecek olsa da, bu diplomatik yolun savaşın bıraktığı derin insani ve güvenlik kaygılarını gerçekten giderip gideremeyeceği sorusu güncelliğini koruyor.