Aqşin Kərimov: Trump İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney ile görüşmeye hazır

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Başkan Donald Trump’ın İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney ile görüşmeye hazır olduğunu söyledi.

İran da böyle bir seçeneği değerlendiriyorsa, görüşme için akla üç muhtemel senaryo gelmektedir:

• Donald Trump’ın İran’ı ziyaret etmesi (Düşük ihtimal),

• Ali Hamaney’in ABD’yi ziyaret etmesi (İmkânsız seçenek),

• Trump ve Hamaney’in üçüncü bir ülkede buluşması (Zor bir ihtimal).

Ali Hamaney, cumhurbaşkanlığı döneminde yurt dışı ziyaretleri gerçekleştirmiş olsa da, “Dini Lider” (Ali Rehber) olduktan sonra başka bir ülkeye gitmemiştir.

Hamaney, dış politikada temel karar vericidir; ancak onun ilan ettiği önceliklerin müzakere edilmesi için cumhurbaşkanlığı, diplomatik ve güvenlik kurumları düzeyinde ziyaretler gerçekleştirilir. İran’ın siyasi ve dini dünya görüşü; Dini Lideri, İran’ın kudretini ve kendi nüfuzunu koruyan şartlarla motive eder.

Bu nedenle, Dini Lider’in bir ziyarete çıkması mümkün görünmemektedir. Öte yandan, diplomatik protokol açısından karşı tarafta onunla “eşit rütbede” bir makam da bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Hamaney’in bir görüşme için seyahat etmesi ABD adına ulaşılması güç bir perspektiftir.

Diğer Sebepler:

A) Hamaney’in güvenliğine yönelik riskler, ziyaretlerini imkânsız kılmaktadır.

B) Hipotetik olarak bir ziyaret kararı alınsa bile, Hamaney’in sağlık durumu buna izin vermeyebilir.

Ancak ABD’nin bu çağrısı İran için bir sinyaldir. Tahran’ın Washington ile müzakereler için ya cumhurbaşkanını, ya dışişleri bakanını ya da Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’ni görevlendirmesi muhtemeldir. ABD ile diyalog kanalında Dışişleri Bakanlığı daha aktif bir kurum olarak öne çıkmaktadır; daha önceki müzakerelere katılımı da bu izlenimi güçlendirmektedir. Rusya kanalıyla yapılan görüşmelerdeki sorumluluk paylaşımında ise Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin payı daha yüksektir. Buna rağmen, ABD ile müzakerelerde “İran’ın kurtarıcısı” imajını hangi kurumun veya siyasi figürün üstleneceği, sonuçları etkileyebilir.

Donald Trump, dünya siyasetine ve uluslararası kamuoyuna sürprizler sunan “sıra dışı” bir siyasetçidir. Bu bakımdan, doğrudan Hamaney ile olmasa bile Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşmelerin yapılmasını teşvik edebilir; bu durumun kendisi dahi mevcut konjonktürde Tahran için hayati önem taşımaktadır.

ABD ve İran stratejileri arasındaki kurumsal rekabetin nispeten “yumuşak” bir rejime geçmesi güncel bir meseledir. Muhtemelen Washington ve Tahran arasında ilk aşamalarda istihbarat diplomasisi yürütülecektir.

Aqşin Kərimov