Gencehan Tunay: Grönland Halkı İnuitlerin Siyasi Baskılar

Grönland Halkı İnuitlerin Siyasi Baskılar Altındaki Tarihi ve Türklerle Olan Kültürel Benzerlikleri

Grönland’ın yerli halkı olan İnuitlerin adaya yerleşimi MÖ 2500’lü yıllara uzanır. Avrupa dünyası Grönland’ı ancak 10. yüzyılda Vikingler aracılığıyla tanımış, günümüz İnuitlerinin atalarının ise 13. yüzyılda Kuzey Grönland’dan güneye göç ettiği kabul edilmiştir. 18. yüzyıldan itibaren Grönland, Danimarka merkezli bir sömürge düzenine bağlanmış; ticaret tekeli, kültürel baskı ve siyasal dışlama İnuit yaşamının parçası hâline gelmiştir. Bugün özerk statüye rağmen Danimarka’nın etkisi sürmektedir. Son yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nin Grönland üzerindeki stratejik ilgisi, adadaki yerli halkın kimliği ve geleceğini yeniden tartışma konusu yapmıştır.
İnuitler yalnızca Grönland’da değil; Alaska, Kanada’nın kuzeyi ve Rusya’nın Çukotka bölgesinde yaşamaktadır. Bu geniş coğrafya, İnuitleri Kuzey Amerika yerli halklarıyla—kamuoyunda “Kızılderililer” olarak anılan topluluklarla—aynı tarihsel kaderin parçası hâline getirmiştir. İnuitlerin Türk halklarıyla doğrudan akrabalığı kesin olarak kanıtlanmış değildir; ancak Orta Asya kökenli eski Avrasya topluluklarıyla paylaşılan göçebe yaşam, doğayla uyum, şamanik inançlar ve topluluk merkezli kültür, onları Türklerin de dâhil olduğu akraba kültür havzası içinde değerlendirmeyi mümkün kılmaktadır.
Kanada’da İnuitler, Nunavut başta olmak üzere dört ana bölgede yaşamakta; sınırlı özerkliğe rağmen asimilasyon, sosyal eşitsizlik ve kültürel hak mücadelesi günümüze dek sürmektedir. Rusya’da ise Çarlık döneminden Sovyetler Birliği’ne ve bugüne uzanan süreçte zorunlu yer değiştirme, dil baskısı ve ekonomik yoksunluk devam etmiştir. ABD’nin Alaska’yı 1867’de satın alması İnuitler için bir kurtuluş olmamış; toprak gasbı, yatılı okullar, zorunlu kısırlaştırmalar, askerî tesisler ve çevresel yıkım yeni bir sömürge dönemini başlatmıştır. Bugün konut, sağlık, temiz su ve geçim kaynaklarına erişim sorunları hâlâ çözülebilmiş değildir.
İnuitler; Danimarka, Kanada, Rusya ve ABD yönetimleri altında dil yasakları, kimlik baskısı ve toprak kaybı yaşamış; bu süreçler Türk halklarının ve akraba topluluklarının maruz kaldığı asimilasyon politikalarıyla aynı zihniyetin ürünü olmuştur. Günümüzde İnuitler Grönland, Rusya’nın Çukotka bölgesi, Kanada’nın kuzeyindeki İnuit bölgeleri ve Alaska’da yaşamaktadır; toplam nüfusları yaklaşık 150.000 kişi civarındadır.
Gencehan Tunay