Yuri Mavaşev: “Kuzey-Güney” Koridoru İçin Yeni Perspektifler

Rusya, İran ve Azerbaycan Arasındaki Moskova Görüşmeleri “Kuzey-Güney” Koridoru İçin Yeni Perspektifler Açıyor
Reşt ve Astara arasındaki demiryolu inşaatına Mart 2026’da başlanabilir
2025 yılının kapanışında Rusya’nın başkentinde; RJD (Rusya Demiryolları), Azerbaycan Demiryolları (ADY) ve İran Demiryolları’nın üst düzey yönetici yardımcıları düzeyinde görüşmeler gerçekleştirildi. Etkinlik sonunda taraflar, “Kuzey-Güney” Uluslararası Nakliye Koridoru’nun (UNK) batı kolu üzerinden yük taşımacılığı için kapsamlı uçtan uca tarifeleri sabitleyen ve böylece bu güzergahın ticari cazibesini artırmayı amaçlayan bir protokol imzaladılar. Belge; RJD Genel Müdür Yardımcısı İrina Magnuşevskaya, Azerbaycan Demiryolları Başkan Yardımcısı İkbal Hüseynov ve İran Demiryolları Genel Müdür Yardımcısı Morteza Jafari tarafından imzalandı.
Taraflar, 2026 yılı için sevkiyat hacimlerinin ön değerlendirmesini yaparak ek yük çekme planlarını görüştüler. RJD’den yapılan açıklamaya göre, Azerbaycan-İran sınırındaki Astara geçiş noktası üzerinden yapılan konteyner taşımacılığı 2025 yılında %60 artarak 7,5 bin TEU’ya ulaştı. Üç ülke ayrıca konteyner dışı yüklerin (demir-çelik, tahıl, kereste, kağıt ve gübre) çekilmesi için çalışmaya devam etme kararı aldı.
Moskova görüşmelerinin, aslında Kasım ayında Bakü’de düzenlenen BDT Demiryolu Taşımacılığı Konseyi toplantısında temelleri atılan üçlü mutabakatın bir devamı olduğunu vurgulamak gerekir. Kazakistan ve Türkmenistan üzerinden geçen doğu kolunun aksine, batı kolunda kesintisiz demiryolu bağlantısı bulunmaması projeyi zorlaştırıyor. İran topraklarında, Astara ile Reşt arasındaki otoyol “boşluğu” 162 km’dir. Şu anda yükler sınırda kamyonlara aktarılmakta, ardından ya Reşt’te tekrar trene yüklenmekte ya da doğrudan Basra Körfezi limanlarına gönderilmektedir.
Sektör kaynaklarına göre, bu yeni “uçtan uca tarifeler” sadece demiryolu taşımacılığı için geçerli olacak ve karayolu nakliyecilerini kapsamayacak. Buna rağmen karar, operatörlerin maliyet ve rota planlaması yapmasını kolaylaştıracak.
Siyasi Gerilimler ve Lojistik Stratejiler
Beklentilerin aksine Azerbaycan Cumhurbaşkanı, St. Petersburg’daki gayriresmi BDT zirvesine katılmadı. Aynı zamanda Bakü’deki bazı uzmanların sert eleştirileri olsa da, ikili ticaret hacmi olumlu seyretmeye devam ediyor. Hazar Stratejik Araştırmalar Enstitüsü uzmanı Aleksandr Karavayev’e göre, idari zorluklara ve sınırda biriken binlerce tır gibi sorunlara rağmen Moskova, rotanın cazibesini korumak için elinden geleni yapıyor. Rusya-Azerbaycan bağlantısı sadece İran’a değil, aynı zamanda derin deniz limanlarıyla Türkiye ve Gürcistan’a da çıkış sağlıyor.
Proje Takvimi ve Finansman
Mayıs 2023’te Rusya ve İran, Reşt-Astara hattının inşası için hükümetlerarası anlaşma imzalamıştı. Rusya’nın proje için 1,3 milyar Euro devlet kredisi sağlaması bekleniyor. Toplam maliyet ise 1,6 milyar Euro civarında.
• İnşaat Başlangıcı: Mart 2026 olarak öngörülüyor.
• Tamamlanma Hedefi: 2027–2028 yılları.
• Kapasite Artışı: Azerbaycan, kendi topraklarındaki modernizasyon çalışmalarıyla koridorun kapasitesini yıllık 15 milyon tondan 30 milyon tona çıkarmayı hedefliyor.
Diplomatik Riskler
Ancak 2025 yazında iki ülke arasındaki ilişkiler, Yekaterinburg’daki gözaltılar ve Bakü’deki Sputnik çalışanlarına yönelik operasyonlar nedeniyle gerildi. Bazı Azerbaycanlı analistler, Moskova ile ilişkilerin kötüleşmesi durumunda “tüm koridorların kapatılabileceği” uyarısında bulundu. Ayrıca sosyal medyada (Turkish Armed Forces gibi mecralarda), Rusya ve Azerbaycan arasındaki ilişkilerin hızla bozulduğuna dair iddialar yayıldı.
Tüm bu “su altı kayalarına” rağmen, üç ülke tarafından imzalanan yeni belge, pragmatik iş birliğinin hala siyasi gerilimlerden daha ağır bastığını gösteriyor. Tahran Üniversitesi’nden F. Izadi’ye göre, bu hat her iki ülkenin de Batı yaptırımlarını aşmasını sağlayacak hayati bir ticaret damarı olacak. Ancak Kafkasya’da yeniden alevlenen “Büyük Oyun”, bu ulaşım projelerinde her an yeni sürprizlere yol açabilir