Temmuz’da S-400’ler Geliyor

BREXIT EUROSKEPTİKLERİ YILDIRABİLİR Mİ?

Mısır Suriye İhvan hareketi ne için oluştu

Şu an Türkiye ve İran ile diyalog zor ve faydasız

UKRAYNA’NIN ASKERİ TEKNİK KOMPLEKSİ RUSYA’YI DENGELEYEBİLİR Mİ

Gündem 25 Mayıs 2019
142

Daha önce belirttiğim gibi ABD’nin Ukrayna’ya ölümcül silah tedarikinin, Rusya’nın dış politikasının yükümlülüklerinin maliyetini artırmak için Washington’un elinde bir baskı mekanizması olduğunu vurguladık. Ayrıca Ukrayna’nın dış politikasını uluslararası ilişkilerin olmazsa olmazı olan büyük güç politikası ve güç dengesi prensiplerini hesaba katarak geliştirmesi gerektiğini söyledik. Ukrayna’nın dış politikasının en azından tarafsızlık ve denge arayışı prensiplerine dayanması, Ukrayna’nın refah ve toprak bütünlüğüyle doğrudan ilişkilidir demiştik[1].

Ne var ki Ukrayna Dışişleri Bakanlığı’nın üst düzey çalışanları, yukarıdaki değerlendirmemizin tersine, bahsettiğimiz uluslararası ilişkilerin temel prensiplerini ve Rusya’nın ABD’den sonra dünyanın ikinci askeri güç olduğu gerçeğini unutarak, Rusya’nın yalnızca güçten anlaması durumunda Ukrayna’nın Rusya’yı dengeleyecek yerli silahı üretmesi gerektiğini belirtmektedirler.[2]

Bu makalenin amacı, mevcut konjonktürde Ukrayna egemenliğinin güvencesinin, Rusya’yı askeri olarak dengeleme fikirleri ve günümüzde tıkanmaya başlayan liberalizmin prensiplerinin değil, realizme dayanan, güç dengelerini hesaba katan ve diplomasiyi ön plana çıkaran bir dış politika olduğunu göstermektir.

Bence; Ukrayna’da ekonomik durgunluk, devlet sisteminin tıkanması, siyasi elitler, kolluk kuvvetleri ve istihbaratta yolsuzluk ve yerli savunma sanayisinin Rus askeri parçalara bağımlılığı, Ukrayna’nın Rusya’ya karşı asgari askeri dengeyi bile oluşturmasını engellemektedir. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı’nın üst düzey çalışanlarının belirttiklerinin aksine, Ukrayna’nın Rusya’yı dengeleyecek yerli silahı üretmesi yönünde atılacak adımlar, kamu fonlarının israfına, ülke ekonomisinin daha da zayıflamasına ve dış politikasına telafi edilemeyecek bir darbe indireceğine yol açacaktır.

Ayrıca Ukrayna’da yaşanan ekonomik ve politik krizler yüzünden, yabancı yatırım ve askeri teknolojilerin ithalatı olmadan yerli askeri üretimden bahsetmek güçtür. Bu bağlamda geçen hafta Ukrayna’nın ABD Büyükelçisi Valeriy Chaliy, ABD’nin Ukrayna’ya 2020 yılı için askeri yardımı artırmak (700 milyon dolara kadar) istediğini dile getirdi.[3] Ancak söz konusu yardımın savunma teknolojiyle sınırlı olduğu ve yüksek teknolojik silahları içermediğini belirtmekte fayda var. Bu teknoloji, Rusya’yı dengeleyemez.

2016 yılında RAND Corporation analistleri, Ukrayna Cumhurbaşkanı ve Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi’nin talebi üzerine “Ukrayna’da Güvenlik Sektöründe Reform” raporunu hazırlamıştır.

Raporda Ukrayna’nın askeri ekipmanı takip etmek (kaydını tutmak) için kullanılan kağıt sistemlerin eskidiğini ve yolsuzluğa maruz kaldığı belirtilmektedir. Buna ek olarak raporda Ukrayna’daki mevcut lojistik ve izleme sistemlerinin kayıtlarına kolay erişim sağlanırsa bile söz konusu kayıtların Batılı yetkililer için ikna edici olmadığı saptanmaktadır. Bu bağlamda söz konusu faktörler, ücretsiz ekipman, malzeme ve ileri teknoloji sistemleri sağlamaya hazır olan sponsorları caydırması için yeterlidir.[4]

Bunun yanında RAND ekibi, Ukrayna’nın savunma sanayisinde reform yapılmaması bağlamında Ukrayna’nın Batılı askeri teknolojiyi yeniden yapılandırıp, ABD’nin tedarikçilere rekabet oluşturacak bir şekilde onu uluslararası silah piyasasına sürebileceğine dair endişelerini de dile getirmiştir.[5] Başka bir ifade ile ABD’nin Ukrayna’ya tedarik ettiği silahlarının başka bir ülkenin, örneğin Çin’in ellerine düşmesi riski söz konusudur.

Buna ek olarak ABD merkezli Atlantik Konseyi Araştırma Merkezinin yayımladığı “Büyük Batılı Savunma Şirketlerinin Ukrayna’ya Yatırım Yapmamasının Nedenleri” başlıklı makalede; Batı’nın Kiev’e askeri yardım yapmak istememesinin arkasında üç nedeninin yattığı belirtilmektedir.

Öncelikle 2014 yılına kadar Ukrayna’nın ana ihracat pazarı Rusya’ydı. Ne var ki günümüzde Ukrayna’nın Rusya’ya karşı uyguladığı yaptırımlardan dolayı, söz konusu piyasa Ukrayna için kapanmıştır. Ukrayna’nın doğusunda savaş patlak vermeden önce, Ukrayna’nın savunma sanayisinin çoğu Rusya’nın savunma üretim zincirlerine entegreydi. Ayrıca da Moskova, Donbas ile birlikte bu bölgede bulunan Ukrayna’nın askeri fabrikalarını da kontrol altına almıştır.

İkincisi, Ukrayna’nın savunma sanayisi 130’dan fazla işletme ve 80.000’den fazla işçiyi içeren yarı özel olan savunma sanayi grubu Ukroboronprom tarafından temsil edilmektedir. Ukroboronprom, karar alma merkezi olmasının yanı sıra, askeri teçhizatın ihracat ve ithalat ruhsatlarının onaylanması konusunda da fiilen yetkili bir kurumdur. Ne var ki söz konusu yetki, resmen devlet kurumlarına aittir. Söz konusu model, yabancı yatırımcılar için çekici gelmemektedir.

Üçüncü sorun ise devlet kurumlarında yolsuzluk ve sistemin şeffaf olmamasıdır. Hiç bir büyük Batılı savunma şirketi, sistemin şeffaf olmadığı ve mülkiyet hakları uygun şekilde garanti edilmediği takdirde Ukrayna’ya yatırım yapma riskine girmeyecektir.[6]

Ukrayna’nın Rusya ile askeri teknik işbirliğini askıya almasının, Ukrayna’nın askeri-teknik kompleksinin üretim konusunda ciddi zorluklara yol açtığını ayrıca belirtmekte fayda vardır. Bu bağlamda analistler, devlete ait Harkov Devlet Havacılık işletmesinin iflas sınırında olduğunu ve uçak montajı için kaynak bulmasının neredeyse imkansız olduğunu belirtmektedir. Deposunda bulunan An-148 ve An-173 uçaklarının ise paslanmaya başladığı söylenmektedir.

Bunun yanında tekerlekli ve paletli zırhlı araçlar üreten Harkov Morozov Tasarım Bürosu işletmesinin yerli tedarikçilerden %32’ye varan oranda kusurlu parçaları satın aldığı belirtilmektedir.[7] Bu bağlamda Rusya’dan parçaları alamama durumu, işletmenin ürettiği teknolojinin kalitesini olumsuz etkilemektedir.

Rusya ile yaşanan savaş bağlamında Ukrayna’nın savunma sanayi işletmeleri, gerekli askeri teknolojiyi satın almak için alternatif taraflardan yardım istemek zorunda kalmaktadır. Örneğin Ukrayna, kendi radyo istasyonlarını, komütasyonu vb. geliştirme ve üretme imkanlarını kaybettiği için söz konusu ürünleri ABD ve Türkiye’den satın almaya başlamıştır.

Ayrıca Ukrayna’nın Güneydoğu bölgelerinde sürdürülen operasyonlar sonucunda, Ukrayna Hava Kuvvetleri’nin insanlı ve insansız hava araçları birliklerinde büyük sayıda uçak ve pilot kaybı yaşandı. Söz konusu kayıplar, Ukrayna Hava Kuvvetlerini fiilen işlevsiz hale getirdi. Bu bağlamda eski Ukrayna Cumhurbaşkanı P. Poroşenko, Ukrayna Hava Kuvvetleri’nin muharebe kabiliyetini artırmak ve bahsettiğimiz kayıpları telafi etmek amacıyla Türkiye ile 6 adet Bayraktar TB2 İnsansız Hava Aracı (İHA), iki kontrol istasyonu ve 200 adet akıllı mühimmat alımıyla ilgili 69 milyon dolar değerinde bir anlaşma imzaladı.[8]

Ukrayna için bir diğer alternatif tedarikçi, sorunlu bir askeri-sanayi kompleksine sahip ülkeler ile işbirliğinden kazanç sağlayan Çin’dir. Derin bir ekonomik kriz yüzünden Ukrayna’nın savunma şirketleri kaliteli yedek parçaları alabilecek kadar yeterli finansal kaynaklara sahip değildir. Ancak Çin, elinizde mevcut finansman kaynaklarına bağlı olarak size herhangi bir ürün sağlayabilecek bir ülkedir. Ukrayna ise düşük kaliteye rağmen Çin’in sunduğu söz konusu imkanlardan aktif bir şekilde faydalanmak zorundadır. Bu bağlamda birçok helikopter motor modelinin onarımı ve üretimini konusunda zorluk çeken Ukrayna işletmesi Motor Siç’in, Çin’den elektrikli ekipman ve motor kontrol sistemleri için sertifikaya sahip olmayan parçaları elde ettiği söylenmektedir. Söz konusu parçalar, Aliexpress gibi e-ticaret platformu aracılığıyla satın alınmaktadır. Ev tipi cihazı olan, belirsiz kaliteye sahip olan ve uzmanlar tarafından tavsiye edilmeyen söz konusu parçalar, standart parçalar olarak savunma sanayide kullanılmaktadır.

Buna ek olarak günümüzde Ukrayna’nın devlet şirketi Antonov, yeni uçak üretimini organize edemiyor. Bu bağlamda uçak gövdesinin montajı için gerekli ekipman, yüksek bir oranda işlevselliğini kaybetmiştir.

Bununla birlikte üretimin yapılmamasının en önemli nedeni ise Çin Havacılık ve Uzay Sanayi Şirketi ile işbirliği bahanesiyle 2016-2017 yıllar arasında şirketin gerekli teknoloji belgelerinin Çin’e ihraç edilmiş olmasıdır. Bu nedenle birçok uzman, Ukrayna İçişleri Bakanı A. Avakov ve Antonov şirketinin yönetiminin, askeri nakliye uçağı An-148 ve An-173’ün üretimine dair planlarının hayata geçirilmesinin zor olduğunu belirmektedir.[9]

Sonuç olarak Ukrayna’nın askeri teknik kompleksinin büyük bir kriz içinde olduğunu söyleyebiliriz. Söz konusu durum, Ukrayna’nın muharebe gücünü ciddi bir şekilde zayıflatmaktadır ve Rusya’ya karşı denge oluşturmaya imkan vermemektedir.

Bu şartlar altında Ukrayna’nın, Rusya ile yaşadığı krizi askeri yöntemlerle çözmesi mümkün görünmemektedir. NATO’nun ikinci askeri gücü olan Türkiye’nin bile Rusya ile Suriye konusunda masaya oturmayı tercih etmesinin, Ukrayna için iyi bir örnek oluşturduğu fikrindeyim.

DİPNOTLAR

[1] Yaroslav Samoylov, Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Sonrasında Ukrayna Krizi Nereye Evriliyor?, SASAM, 17.05.2019. http://sahipkiran.org/2019/05/17/ukrayna-krizi-nereye-evriliyor/?fbclid=IwAR1d3t7rRiyUkQTMiuyr8b0v2W88BZlgept5MC0fShEDIf4_Lq9Gf_i2iyE

[2] Cергей Корсунський, 20 Лет Спутся, Сегодня, 17.05.2019. https://www.segodnya.ua/opinion/korsunskicolumn/dvadcat-let-spustya-1269612.html?fbclid=IwAR0J-dSCf5YXSy9CBHBrYq5GhC2DsaDBCxI0T4Yz__t6xRBrlO7EEDCvT1Y

[3] США намерены увеличить военную помощь Украине в следующем году, – Чалый, РБК Украина, 18.05.2019.

https://www.rbc.ua/rus/news/ssha-namereny-uvelichit-voennuyu-pomoshch-1558152127.html

[4] Olga Oliker, Securiyty Sectror Reform in Ukraine, RAND Corporation, 2016, s. 91.

[5] Oliker, op.cit., 2016, s. 86.

[6] Michael Carpenter, Why No Major Western Defense Company Will Invest in Ukraine, Atlantic Council, 04.01.2018.

https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/why-no-major-western-defense-company-will-invest-in-ukraine

[7] Алексей Фомин, Украинский ВПК из Китайских Комплектующих, Polit-asia.kz, 15.09.2019. http://polit-asia.kz/ukrainskij-vpk-iz-kitajskih-komplektuyushhih/

[8] Казанин М. В., Оценки китайских специалистов военно-технического сотрудничества Турецкой Республики и Пакистана с Украиной, Институт Ближнего Востока, 22.02.2019.

Оценки китайских специалистов военно-технического сотрудничества Турецкой Республики и Пакистана с Украиной

[9] Алексей Фомин, op.cit.
——————————
Yaroslav Samoylov/

Yorumlar