Turan Rzayev: Norveç Danimarka ile birleşiyor mu

Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, ABD’nin Grönland üzerindeki iddiaları karşısında ülkesinin Danimarka ile birleşme vaktinin geldiğini söyledi.
Başbakan Støre, “Şimdi Danimarka ile birleşme zamanıdır. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen’in bana söylediği son söz şu oldu: ‘Artık her şey ciddi, Jonas’.” ifadelerini kullandı. Støre, Danimarkalı mevkidaşı ile 6 Ocak’ta Paris’te görüştüğünü belirtti.
ABD’nin Venezuela’nın başkenti Karakas’ta gerçekleştirdiği operasyon sonucunda Başkan Nicolas Maduro ve eşinin gözaltına alınmasının ardından, ABD Başkanı Donald Trump’ın bir sonraki hedefinin neresi olacağı veya hangi adımı atacağı merakla bekleniyor. Bununla birlikte, Trump’ın Grönland’ı ilhak etme isteği çok daha ciddi bir risk olarak değerlendiriliyor. Tam da bu noktada, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre’nin açıklaması dikkat çekiyor.
Støre’nin beyanatına geçmeden önce, Norveç ve Danimarka’nın köklü bir ortak tarihe sahip olduğunu belirtmek gerekir. Örneğin, 1397–1523 yılları arasında iki ülke Kalmar Birliği adı altında tek bir merkezi sistem dahilinde var olmuştur. Daha net bir ifadeyle Kalmar Birliği, İskandinav tarihinde kurulmuş ilk büyük siyasi birlikti ve bölgeyi dış baskılardan korumak, Avrupa’nın güç merkezleri karşısında ortak bir duruş sergilemek amacıyla oluşturulmuştu.
1397 yılında Danimarka Kraliçesi Margareta’nın girişimiyle kurulan bu birlik çerçevesinde Danimarka, Norveç ve İsveç aynı hükümdarın yönetimi altına girdi. Devletler kağıt üzerinde bağımsız kalsalar da, dış politika ve yüksek otorite fiilen merkezileşmişti.
1523 yılında İsveç’in Kalmar Birliği’nden ayrılmasından sonraki dönemde –1536–1814 yılları arasında– iki devlet Danimarka-Norveç Krallığı olarak anılmaya başlandı. Resmen iki krallık sayılsalar da gerçek iktidar Kopenhag’ın elindeydi. Norveç bu dönemde bağımsız bir dış politikaya sahip değildi ve Danimarka’nın yönetim sistemine tabiydi.
1814 yılında Napolyon Savaşları’nın ardından Danimarka, Norveç’i kaybetti. Sonuç olarak Norveç, İsveç ile birlikte yeni bir ittifaka dahil oldu.
Aslında bu kısa kronoloji şunu gösteriyor: Norveç, tarihsel olarak bağımsız bir devlet olmasının yanı sıra uzun süre birlikler içinde yaşamış bir ülkedir. Jonas Gahr Støre’nin açıklamasına gelince; ABD’nin Grönland üzerindeki iddiaları ve genel olarak Arktika bölgesindeki stratejik çıkarları doğrultusunda Norveç’in Danimarka ile daha sıkı bir iş birliğinden bahsetmesi anlaşılabilir bir durumdur. Norveç, eski dostlarıyla yeniden güçlerini birleştirmek istiyor. Elbette burada bahsedilen, geçmiş dönemlerdeki gibi tek bir devlet veya monarşik bir birlik değil; ciddi bir stratejik koordinasyon ve bölgedeki güç dengesinin korunması amacıdır.
Mesele şu ki; Norveç, Arktika ve Kuzey Atlantik’teki enerji kaynaklarının, nakliye koridorlarının ve askeri mevzilerin artan önemini iyi anlıyor. Grönland’ın ilhakının ABD’yi durdurmayacağı da açıktır. Bu nedenle Oslo, Kopenhag ile yakınlaşarak kendi konumunu güçlü bir iş birliği sayesinde korumaya çalışıyor. Daha net ifade etmek gerekirse; Norveç ve Danimarka, siyasi ve askeri koordinasyon vasıtasıyla Washington’ın ve diğer güç merkezlerinin Arktika’daki planlarına yanıt olarak yeni bir alternatif bölgesel blok oluşturabilir.
Eğer Oslo’nun niyeti gerçekten buysa ve öngörülen senaryo gerçekleşirse, iş birliğinin genişlemesi perspektifinde diğer İskandinav ve kuzey ülkelerinin; özellikle de İsveç, Finlandiya ve İzlanda’nın da bu oluşuma katılması mümkün olabilir. Bu durum ise genel olarak “yeni bir Kalmar Birliği” olarak nitelendirilebilir.