Turan Rzayev: ABD-Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Dönem

İlham Aliyev: 907. Madde ve ABD-Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Dönem
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 5 Ocak’ta yerel televizyon kanallarına verdiği mülakatta değindiği temel konulardan biri de yıllardır ABD-Azerbaycan ilişkilerini etkileyen 907. Madde (Düzeltme) oldu. Devlet Başkanı; ABD’de faaliyet gösteren Azerbaycan karşıtı güçlerin ve Ermeni lobisinin etkisiyle kabul edilen bu düzenlemenin, Washington ile Bakü arasında geniş kapsamlı ilişkilerin kurulmasına uzun yıllar engel teşkil ettiğini belirtti. Cumhurbaşkanı, artık bu kısıtlamanın ortadan kaldırıldığını vurguladı.
> “Bunun elbette iki temel sebebi var: Birincisi, Ermenistan-Azerbaycan savaşının resmen sona ermesi; ikincisi ise Amerika’da Başkan Trump yönetiminin iktidarda olması. Bu yönetim, Başkan başta olmak üzere, çok pragmatik, çok profesyonel ve Amerika’nın milli çıkarlarının ne olduğunu çok iyi bilen üyelerden oluşuyor,” dedi İlham Aliyev.
>
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, kendisinin de katılımıyla Beyaz Saray’da düzenlenen törende Başkan Donald Trump’ın 907. Madde’ye son vermesinin sembolik bir anlam taşıdığını da ifade etti.
907. Madde’nin Tarihçesi
Genel olarak 907. Madde, Ekim 1992’de Ebülfez Elçibey’in cumhurbaşkanlığı döneminde ABD Kongresi tarafından kabul edilmiş ve bu maddeyle Azerbaycan’a doğrudan devlet yardımı yapılması yasaklanmıştır. Maddenin kabulünde eski Dışişleri Bakanı John Kerry, Kongre Üyesi Wayne Owens ve eski Başkan Joe Biden aktif rol oynamış, belge 1993 yılından itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Maalesef dönemin Azerbaycan yönetiminin tecrübesiz ve öngörüden yoksun adımları Ermeni lobisinin işine yaramış ve yukarıda adı geçen kişilerin etkisiyle 907. Madde kabul edilmiştir. 2002 yılından itibaren geçici olarak dondurulan bu madde, Biden yönetimi döneminde yeniden uygulanmaya başlanmıştı.
Mevcut Durum ve Gelecek Beklentileri
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in gündeminde şu an bu meselenin öncelik teşkil ettiği söylenebilir. Özellikle mevcut şartlar ve gerçeklikler değişmiştir. Ülke lideri bu gerçeklikleri doğru okuyor ve gereken adımları attığına inanıyorum. 907. Madde’nin tamamen iptal edilmesi oldukça zor bir süreç olsa da bu konuda olumlu sonuç alınacağına dair inancım tamdır.
Genel olarak ABD için değişmez olan tek ilke milli çıkarlardır. Beyaz Saray’ın dış politikasında devletler ve liderler dost veya düşman kategorilerine göre değil, çıkarlar bağlamında değerlendirilir. Bu çıkarlar değiştikçe ilişkiler de değişir. Örneğin; Biden yönetimi döneminde ABD-Azerbaycan ilişkilerinde ciddi bir soğukluk gözlemlenirken, Trump döneminde bu ilişkiler hayli iyileşmişti.
Diplomatik Başarı ve Bölgesel Etkiler
ABD ile ilişkileri dengeli bir şekilde sürdürmek, çıkarlar çerçevesinde karşılıklı etkileşim kurmak yüksek siyasi beceri, diplomatik esneklik ve öngörü gerektirir. Bunu tarihte çok az sayıda lider ve ülke başarabilmiştir. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, şu an bunu başarabilen nadir liderlerdendir. Donald Trump ile olumlu ilişkileri bulunmaktadır. İlham Aliyev, ABD lideriyle olan münasebetleri karşılıklı saygıya ve pragmatik iş birliğine dayanan ilişkiler olarak değerlendirmektedir. Her iki liderin de uluslararası ilişkilerde açık pozisyonu, ekonomik çıkarlara öncelik veren siyaseti ve enerji güvenliği meselelerine realist yaklaşımıyla seçildiğini düşünüyorum. İşte bunun bir sonucu olarak, 907. Madde’nin tamamen iptali gelecekte bizi bekleyen başarılardan biri olabilir.
907. Madde’nin kaldırılması Azerbaycan için şu avantajları sağlayacaktır:
* Siyasi ve Hukuki: İkili iş birliği daha eşitlikçi ve kurumsal bir zemine oturacaktır.
* Güvenlik: Sınır muhafazası, terörle mücadele ve enerji altyapısının korunması gibi askeri-teknik alanlarda yeni imkanlar doğacaktır.
* Uluslararası İmaj: Washington’un Bakü’ye karşı daha adil bir tutum sergilediğini gösterecek ve ülkenin güvenilir ortak statüsünü güçlendirecektir.
* Ekonomi: ABD şirketleri için Azerbaycan’da yatırım ortamı (özellikle yeşil enerji ve yüksek teknoloji alanlarında) daha cazip hale gelecektir.
Sonuç olarak, maddenin iptali ABD’nin Güney Kafkasya’da daha aktif ve yapıcı bir rol almasına imkan verecek; Azerbaycan’ın bölgesel enerji ve nakliye koridorlarındaki konumunu daha da sağlamlaştıracaktır.