Mouhsin Alizade: Cenevre’de İran–ABD Görüşmeleri: İlerleme Mesajları ve Devam Eden Anlaşmazlıklar

Cenevre’de İran ile ABD arasında yürütülen üçüncü tur dolaylı görüşmeler tamamlandı. Taraflardan gelen açıklamalar temkinli iyimserliğe işaret ederken, bazı kaynaklar önemli görüş ayrılıklarının sürdüğünü belirtiyor.

Axios muhabiri Barak Ravid, Amerikan kaynaklarına dayandırdığı haberinde, ABD heyetinin görüşmeleri “olumlu” olarak değerlendirdiğini aktardı. Ravid, üst düzey bir ABD yetkilisinin Cenevre’deki nükleer müzakerelerin yapıcı geçtiğini söylediğini yazdı. Ancak daha önce aynı gazeteci, ABD Başkanlık Özel Temsilcisi Steven Witkoff ile Jared Kushner’in sabah oturumunda İran tarafının açıklamalarından hayal kırıklığı duyduğunu bildirmişti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ise mevcut turu “en ciddi görüşmelerden biri” olarak nitelendirdi. Araghchi, tarafların “önemli ilerleme” kaydettiğini ve olası bir anlaşmanın temel unsurlarını ele almaya başladıklarını açıkladı. Teknik ekiplerin 2 Mart Pazartesi günü Viyana’da, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı merkezinde uzmanların katılımıyla teknik istişarelere başlayacağı duyuruldu. Bir sonraki görüşme turunun ise bir haftadan kısa süre içinde yapılması planlanıyor.

İran’ın Tutumu: Zenginleştirme Sürecek, Yaptırımlar Kalkmalı

İran tarafı, yaptırımların kaldırılmasını açık biçimde talep etti. İran hükümetine bağlı Bilgi Konseyi Başkanı Elias Hazrati, ülkenin ihtiyaçlarına göre uranyum zenginleştirmeye devam edeceğini ve nükleer tesislerin sökülmesinin söz konusu olmadığını söyledi. Amerikan basınında yer alan, İran’ın tesislerini sökeceğine dair iddiaları da yalanladı.

Al Jazeera English’e konuşan İranlı bir kaynak ise, Tahran’ın nükleer tesislerin tamamen sökülmesi ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının teslim edilmesi taleplerini kesin biçimde reddettiğini belirtti. İran’ın sunduğu teklifin; yaptırımların kaldırılması, nükleer programın barışçıl niteliğinin güvence altına alınması ve uranyum zenginleştirmenin egemen bir hak olduğunun kabul edilmesini içerdiği ifade edildi. Teklifte füze programına dair herhangi bir madde bulunmadığı vurgulandı.

ABD’nin Talepleri ve Sert Mesajlar

The Wall Street Journal’ın haberine göre ABD, İran’dan Fordow, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislerin sökülmesini ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının teslim edilmesini talep etmeye hazırlanıyor. Ayrıca Washington’un, yeni bir anlaşmanın kalıcı ve geri dönüşsüz şartlar içermesini istediği belirtiliyor.

ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ı anlaşmayı kabul etmemesi halinde “çok kötü sonuçlarla” karşılaşacağı konusunda uyardı. Son dönemde ABD’nin İran’a yakın bölgelere askeri yığınak yaptığı da bildiriliyor.

Arabuluculuk ve Diplomatik Trafik

Görüşmelere arabuluculuk yapan Umman Dışişleri Bakanı Badr al-Busaidi, istişarelerin ardından diyaloğun kısa süre içinde yeniden başlayacağını açıkladı. Sürecin “yapıcı bir ruhla” ilerlediğini ve tarafların yeni fikirlere açık olduğunu söyledi.

Öte yandan CNN, Witkoff ile Araghchi arasında doğrudan temas gerçekleştiğini öne sürdü. İsrail merkezli i24NEWS ise taraflar arasındaki farklılıkların hâlâ ciddi boyutta olduğunu bildirdi.

Anlaşma İhtimali

İran lideri Ali Khamenei’in danışmanı Ali Şamhani, temel meselenin İran’ın nükleer silah geliştirmemesi olduğunu ve bunun ülkenin dini fetvası ile savunma doktriniyle uyumlu bulunduğunu belirterek, bu çerçevede hızlı bir anlaşmanın mümkün olabileceğini ifade etti.

Genel tabloya bakıldığında, taraflar ilerleme mesajları verse de; uranyum zenginleştirme, tesislerin geleceği ve yaptırımların kaldırılması gibi temel konularda ciddi görüş ayrılıkları sürüyor. Önümüzdeki günlerde Viyana’daki teknik görüşmeler ve yeni tur müzakereler, sürecin yönünü belirleyecek.